Płyną fake newsy: jak oszuści żerują na powodzi

O ile na takie bzdury można odpowiedzieć wzruszeniem ramion, o tyle poważniej wygląda sprawa z całą serią kłamstw o charakterze kryminalnym. Na Facebooku pojawiły się posty o dziewczynce rzekomo porwanej przez rwącą rzekę. Organizacja factcheckingowa Demagog ustaliła, że w sieci z tym opisem krążą dwa zdjęcia dziecka, które nie istnieje, bo fotografie zostały wygenerowane przy pomocy sztucznej inteligencji, a wpisy dotyczą miejscowości, których powódź nie objęła. „Linki zamieszczone w postach przekierowują do strony, która nie ma nic wspólnego z powodzią czy tragedią dziewczynki. Podobne adresy stron można znaleźć na liście niebezpiecznych witryn prowadzonej przez CERT Polska” – informuje Demagog.

Policja ostrzega także, że rozsyłane są fałszywe alerty RCB, które mogą służyć przestępcom do wyłudzania pieniędzy czy danych, np. poprzez link do fałszywego ekranu weryfikacji wieku, w którym użytkownik proszony jest o podanie danych logowania do serwisu społecznościowego (prawdziwe alerty Rządowego Centrum Bezpieczeństwa nie zawierają linków). Zdaniem ekspertów w najbliższym czasie możemy też się spodziewać masowego publikowania fałszywych ogłoszeń o zbiórkach na powodzian z logo WOŚP, Caritas czy innych fundacji.

Kto wykorzystuje powódź: w sytuacji kryzysowej łatwiej manipulować emocjami

Powódź może być wykorzystywana nie tylko do wyłudzeń, ale także do szerzenia propagandy. „Ofensywne wykorzystanie dezinformacji jest szczególnie skuteczne podczas klęsk żywiołowych, zwłaszcza gdy dotknięte nimi populacje są podatne na niepokoje społeczne – pisze Tom Johansmeyer, analityk firmy reasekuracyjnej Inver Re. – Ostatnie działania dezinformacyjne po katastrofach wykazują rosnące wyrafinowanie”. W sytuacji kryzysowej o wiele łatwiej manipulować ludzkimi emocjami. Zarówno emocjami osób, które ucierpiały bezpośrednio, jak i tych, które dramatyczne sceny oglądają jedynie na ekranach. Umiejętnie prowadzone działania dezinformacyjne mają skanalizować strach, gniew czy współczucie i skierować je na tory użyteczne dla dezinformującego. Na przykład zwiększenie napięć społecznych czy nieufności.

Przykłady? W 2023 r. Mołdawię dotknęła susza, która zredukowała plony o 20 proc., poważnie nadwyrężyła też jej energetykę. W odpowiedzi kraj zalała dezinformacja, która podburzała mieszkańców najbiedniejszego kraju Europy przeciw rządowi i grała na nostalgii za czasami ZSRR. Podobnie katastrofalne pożary, które dotknęły w 2023 r. Hawaje, stały się okazją dla graczy z Chin i Rosji do, z jednej strony, rozsiewania plotek o tym, że ogień został celowo zaprószony przez kosmiczne lasery armii USA, a z drugiej do podsycania niechęci wobec Ukrainy pod hasłem „Hawaje, nie Ukraina” mających sugerować, że rząd USA faworyzuje obce państwo kosztem własnych mieszkańców.

W Polsce echa podobnych działań pobrzmiewają w postach zrzucających winę za powódź na Czechów, ale też w plotkach o tym, że wojsko potajemnie wysadza wały przeciwpowodziowe i zalewa wsie bez wiedzy ich mieszkańców. Plotki te, rozsiewane wśród mieszkańców Kamieńca Wrocławskiego, Gajkowa czy Czernicy sprawiły już, że ich mieszkańcy zaczęli organizować patrole, które miały przepędzać „intruzów” z wałów. Nie wiadomo, jak chcieli walczyć z saperami. Wiadomo natomiast, że w MON wysadzania wałów w ogóle nie planowano.