Dorota Kowalkowska, dyrektorka Festiwalu „Korczak Dzisiaj”: Dzieci potrzebują kontaktu ze sztuką

MICHAŁ SOWIŃSKI: Tegoroczne hasło festiwalu „Korczak Dzisiaj” brzmi: „Wyobraź to sobie, sobie”. Co ono właściwie znaczy?

Dorota Kowalkowska: Wyobraźnia w spektaklach tegorocznej edycji pojawia się w różnych odsłonach – jako źródło radości i tworzenia nowych światów, katalizator emocji, jak w spektaklu „Oskar i rzeczy”, ale też napęd twórczy lub sposób odkrywania rzeczywistości. Widać to choćby w „Małym księciu”, „Przygodach Koziołka Matołka” czy „Uszach duszy”. Jednocześnie hasło zachęca, by pomyśleć o teatrze bardziej włączającym i różnorodnym – otwartym na dzieci i młodzież z różnymi potrzebami. To nasz postulat, by kultura dla młodej publiczności była bardziej progresywna i inkluzywna.

Internet i media społecznościowe niszczą dziecięcą wyobraźnię?

To raczej wygodne hasło dorosłych, którzy demonizują cyfrową rzeczywistość. Internet nie zabija wyobraźni, lecz otwiera dla niej nowe pola. Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci wciąż potrzebują żywego kontaktu ze sztuką, analogowych doświadczeń angażujących ciało i emocje. 

Świat cyfrowy i teatr mogą się uzupełniać, co znajduje swoje odbicie w spektaklu „Pinok.IO, czyli co czują maszyny”. Dowodem jest choćby rosnące zainteresowanie rękodziełem – dziewiarstwem, kaligrafią, twórczością manualną. To pokazuje, że potrzeba fizycznego tworzenia i kontaktu z wyobraźnią pozostaje bardzo silna.

W programie znalazła się adaptacja powieści Marii Krüger „Karolcia”. Co sprawia, że takie klasyki wciąż przyciągają młodych?

Siłą takich opowieści jest możliwość utożsamienia się z bohaterem. „Karolcia” daje poczucie sprawczości – nawet jeśli bohaterka wydaje się słaba, stopniowo odkrywa swoją moc. Adaptacja Sandry Szwarc i reżyseria Leny Frankiewicz wydobywają z tej historii metaforę sprawczości. Niebieski koralik nie jest już magicznym rekwizytem spełniającym życzenia, ale punktem wyjścia do rozmowy o tym, czy dzieci naprawdę potrzebują przedmiotu, by czuć się silne, czy też ta moc tkwi w nich samych.

A spektakl „You can fail! Porażka show”? To zupełnie inna estetyka.

„You can fail!” pokazuje, że porażka może być źródłem energii i tożsamości. Powstał w koprodukcji Teatru Komedia z Teatrem 21, tworzonym głównie przez osoby z zespołem Downa i w spektrum autyzmu. Zaprasza też inne osoby nienormatywne, by opowiedziały o swoich doświadczeniach. Dzięki temu spektakl buduje wizję społeczeństwa włączającego i akceptującego. Co ważne, angażuje także publiczność – widzowie mogą wejść na scenę i opowiedzieć o własnej porażce, spojrzeć na nią z innej perspektywy i uczynić częścią wspólnego doświadczenia. To przełamuje stereotypy i pokazuje, że porażka jest częścią życia nas wszystkich.

Co dzieciom daje teatr?

Żywy kontakt, spotkanie. To chwila wyjęta z codzienności, wspólny czas, którego nie da się odtworzyć. Daje przestrzeń skupienia, zabawy, wolności – możliwość wyrażenia siebie bez ograniczeń. Chciałabym, by teatr był miejscem, gdzie dzieci mogą reagować tak, jak czują, bez uciszania i dyscypliny. Teatr skraca dystans, buduje poczucie bezpieczeństwa i uświadamia, że w złożonym świecie nie jest się samemu.

Festiwal ma też wyraźny wymiar międzynarodowy.

Od początku istnienia był przeglądem spektakli nie tylko polskich, ale i zagranicznych. Od czterech lat przyglądamy się twórczości dla młodych w wybranych krajach, w formule tzw. „Focusu”. To okazja do uczenia się i inspirowania. W tym roku prezentujemy Wielką Brytanię, wcześniej Szwecję, Czechy i Ukrainę. To nie tylko pokazy spektakli, lecz także konferencje, które poszerzają wiedzę i tworzą przestrzeń wymiany, pozwalając rozwijać polski teatr dla młodej publiczności.

To już 29. edycja „Korczaka Dzisiaj”. Można powiedzieć, że wychowały się na nim całe pokolenia.

Wśród dzisiejszych rodziców są osoby, które same jako dzieci uczestniczyły w festiwalu. Od blisko 30 lat tworzymy go w ramach stowarzyszenia, co roku od nowa szukając środków i możliwości realizacji. Udało się stworzyć jedno z największych wydarzeń tego typu w Polsce, które stale zmienia się wraz z widzami. To wyzwanie, ale i inspiracja – by sztuka dla młodych nadążała za światem. Dlatego „Korczak Dzisiaj” – by idee Korczaka były filtrowane przez współczesność i dotyczyły dzieci tu i teraz.

Dorota Kowalkowska – dyrektorka artystyczna Festiwalu „Korczak Dzisiaj”, kuratorka, pedagożka teatru, dramaturżka, autorka tekstów o teatrze, inicjatorka projektów społeczno-artystycznych.

29. Międzynarodowy Festiwal Teatrów dla Dzieci i Młodzieży „Korczak Dzisiaj” odbędzie się w Warszawie w dniach 17–25 października 2025. Szczegółowy program dostępny jest na stronie: korczak-festival.pl.