okupacja hitlerowska: najważniejsze informacje

Leon Sowiński z żoną Marią, zdjęcie ślubne, 1939 r. // Archiwum rodzinne Christiana i Jerzego Sowińskich
Wersja audio

Pomógł aliantom zbombardować niemiecką fabrykę paliw. Zginął tuż przed końcem wojny

Piotr Sauter-Zawadzki
Zanim został człowiekiem polskiego wywiadu, Leon Sowiński był kupcem z Pomorza, mężem i ojcem dwóch synów. W czasie okupacji podjął decyzję, za którą można…
Moment po ogłoszeniu wyroku na zabójców z Bydgoszczy. Od lewej: obrońca Manfred Gegerle, uniewinnieni Horst Eichler i Jakob Lölgen, obrońca Willy Osterhues. Monachium, 1 kwietnia 1966 r. // Fot. Klaus Heirler / DPA / PAP

Niemieckie sądy uniewinniały za zbrodnie na Polakach. Kulisy procesów sprzed 60 lat

Tomasz Chinciński
Monachium, rok 1966: sąd uznał udział niemieckich funkcjonariuszy w zabójstwach polskiej inteligencji, a mimo to ich uniewinnił. Jak było to możliwe?
Upamiętnienie ofiar wojny przed tymczasowym pomnikiem ku czci polskich ofiar II wojny światowej. Berlin, 16 czerwca 2025 r. // Fot. Sebastian Christoph Gollnow / dpa / East News

Pomnik polskich ofiar II wojny światowej powstanie w Berlinie. Ogłoszono konkurs

Piotr Kosiewski
To kolejny etap żmudnych starań o upamiętnienie obywateli Polski, którzy zginęli w latach 1939-1945: ogłoszono konkurs na Polendenkmal, polski pomnik. Jego…
Ks. Adam Boniecki // Fot. Grażyna Makara

Ksiądz Adam Boniecki o Niemcach. Tych dobrych i tych złych

Ks. Adam Boniecki
„Kiedy gestapowcy zabierali Ojca, mówiłem sobie: muszę zapamiętać ich twarze, a po wojnie ich znajdę” – pisał ks. Adam Boniecki w 2005 r., w 40 lat po Orędziu…
Wystawa „Nasi chłopcy" w Muzeum Gdańska // Fot. Agnieszka Grabowska / Muzeum Gdańska

Zobaczyłem wystawę, która rozpaliła Polskę. Kim byli „nasi chłopcy” z Wehrmachtu?

Michał Okoński
Podczas II wojny do Wehrmachtu wcielono blisko pół miliona Polaków. W 1945 r. jedna trzecia polskich żołnierzy na Zachodzie miała za sobą służbę w wojsku…
Aresztowani w Akcji AB w drodze do Auschwitz; był to pierwszy transport więźniów do nowo utworzonego obozu. Tarnów, 14 czerwca 1940 r. // Holocaust History Archive w Holandii

Na czym polegała akcja AB? Niemcy 85 lat temu uderzyli w polskie elity

Tomasz Chinciński
Wiosną 1940 roku nasiliły się niemieckie represje wobec polskiej inteligencji na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Sprawców akcji AB, jak okupanci nazwali tę…

Książka tygodnia: „Brzydkie słowo na »k«” Piotra M. Majewskiego

Lektor
Czy polski sojusz z Hitlerem – „zbrojna neutralność” proponowana przez Władysława Studnickiego – miał jakiekolwiek szanse? Gdzie przebiegała granica…
Szpital dziecięcy przy ul. Strzeleckiej w Krakowie na rycinie z 1877 r. // Fot. Archiwum Szpitala Dziecięcego im. św. Ludwika w Krakowie

Choć był Niemcem, ratował polskie dzieci: Josef Ströder, pediatra w okupowanym Krakowie

Piotr Hapanowicz
Wiosną 1944 roku Ströder – zarządca szpitali dziecięcych w stolicy Generalnego Gubernatorstwa – został ostrzeżony: życzliwi informowali go, że Gestapo prowadzi…
Szary Dom na terenie byłego niemieckiego obozu pracy KL Płaszów. Kraków, marzec 2024 r.

Powojenna historia niemieckiego obozu KL Plaszow to w dużej mierze dzieje niepamięci. W ostatnich latach to się zmienia. Jak to miejsce wygląda dziś?

Grażyna Makara, Przemysław Wilczyński
Jest początek marca, siąpi chłodny deszcz. Marta Śmietana z Działu Muzealnego Muzeum KL Plaszow okutana jest w kurtkę i ukryta pod kapturem. Razem z nią, a…
Więźniarki niemieckiego obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, przełom 1943/44 r. / Fot. Ullstein Bild / GETTY IMAGES

Pająk z twarzą doktora Fischera

Anna Goc
Dla niej piekło Ravensbrück, niemieckiego obozu dla kobiet, trwało cztery lata. Pamięć o nim towarzyszy Wandzie Półtawskiej do dziś.
Joseph Goebbels, minister propagandy III Rzeszy, spotyka się z kandydatami na volksdeutschów, Toruń, październik 1942 r. / MAREK TEMPEL / ATLANTIC / NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE

Volksdeutsche z Pomorza

Tomasz Chinciński
80 lat temu okupacyjny namiestnik regionu gdańskiego wezwał wszystkich mieszkańców, by uznali się za członków narodu niemieckiego. Co z tego wynikło?
Zjazd absolwentek Seminarium Nauczycielskiego w Płocku, kwiecień 1936 r. / NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE

Intelligenzaktion w Ciechanowie

Marcin Przegiętka, Bartosz Dziewanowski-Stefańczyk
MARCIN PRZEGIĘTKA, historyk: Wiosną 1940 r. z regionu Mazowsza Północnego do Dachau i Ravensbrück trafiło ponad 1200 osób. To była znaczna część tamtejszej…
Mieszkańcy Paryża uciekają przed zbliżającym się do stolicy Francji Wehrmachtem, czerwiec 1940 r. / LAPI / ROGER-VIOLLET / EAST NEWS

Francuska klęska i polska depresja

Bartłomiej Noszczak
80 lat temu Polacy wierzyli, że wolność przyjdzie wraz z wiosenną ofensywą aliantów. Tym większy był cios, który spadł w czerwcu 1940 roku.
Mieczysław Wątorski „Aresztowanie profesorów UJ”, obraz z 1956 r., ze zbiorów Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego / JANUSZ KOZINA / MUZEUM UJ

Panie rektorze, proszę przodem

Piotr Hapanowicz
Przodujące warstwy ludności Polski winny być unieszkodliwione – mówił 8 września 1939 r. szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy. Wkrótce zamysł ten…
Las wokół Barłogów był świadkiem wielu śmierci. Na zdjęciu obszar, gdzie mogło ukrywać się i gdzie zginęło 10 Żydów. / ANTONI SUŁEK

Śmierć prawdziwym zwycięzcą

Antoni Sułek
W niewielkiej wsi Barłogi, w lasach Lubelszczyzny, II wojna światowa zostawiła liczne groby. Pójdźmy ich tropem: odnajdźmy je, odkryjmy ich historie.
„Tu byli z Wołomina w obozie pracy...” – napis na murze w celi Fortu Pomiechówek, wykonany 26/27 grudnia 1944 r. / ZE ZBIORÓW WWW.FORTTRZECIPOMIECHOWEK.ORG

Nazwiska w tynku

Elżbieta Strzałkowska
Ten sad nie pamięta wojny. Jabłka są czerwone, dorodne. Nie zrywam, bo tu wszędzie są ludzie. Ludzkie prochy.
Irena Sendlerowa – działaczka społeczna, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata / EAST NEWS

By człowiek przeżył

Michał Okoński
Jeśli przypadki pomagania Żydom podczas niemieckiej okupacji zamieniamy w zjawisko masowe, a bohaterskie jednostki klonujemy, czyniąc z nich setki tysięcy, nie…

Kolaboranci w kraju bez Quislinga

Tomasz Szarota
Czytelnicy zamieszczanych w „Tygodniku” tekstów na temat postaw Polaków podczas okupacji hitlerowskiej zdziwią się zapewne, gdy dowiedzą się, że w prasie…

Kto pamięta komplety?

Agnieszka Grędzik