Właśnie tym miejscom poświęcamy nowe wydanie specjalne „Tygodnika Powszechnego” – obszerną opowieść o ziemiach, które po wojnie zmieniły nie tylko swój charakter, ale także oblicze całej Polski.
Temat ten powraca dziś ze szczególną siłą. Nie tylko dlatego, że od zakończenia wojny mija już ponad osiem dekad. Także dlatego, że coraz wyraźniej dostrzegamy potrzebę nowego języka opisu tych regionów. Przez lata dominowały opowieści o granicach i geopolityce. Tymczasem historia zachodniej i północnej Polski jest przede wszystkim historią ludzi: tych, którzy musieli opuścić swoje domy, i tych, którzy przybyli do obcych miejsc, by rozpocząć życie od początku.
Jesienią ukaże się nowa powieść Olgi Tokarczuk poświęcona Ziemiom Zachodnim. W specjalnym wydaniu „Tygodnika Powszechnego” jako pierwsi publikujemy jej przedpremierowy fragment, dając czytelnikom wyjątkową możliwość spotkania z jedną z najbardziej oczekiwanych książek ostatnich lat.
To jednak tylko jeden z powodów, dla których wracamy do historii i współczesności regionów przez dekady nazywanych Ziemiami Odzyskanymi.
Nowe wydanie specjalne „Tygodnika” pokazuje tę historię w całej jej złożoności
Wracamy do pierwszych powojennych lat, do czasu zasiedlania i zagospodarowywania terenów przyłączonych do Polski po wojnie. Sięgamy do archiwów i przypominamy działania, które sprawiły, że Pomorze, Warmia i Mazury, Dolny Śląsk czy Ziemia Lubuska stały się integralną częścią powojennej Polski.
Nie interesuje nas jednak wyłącznie historia. Równie ważna jest współczesność. Pytamy, jak przebiegała transformacja ustrojowa, jak wejście Polski do Unii Europejskiej wpłynęło na rozwój zachodnich i północnych regionów oraz jakie procesy społeczne kształtują ich tożsamość w XXI wieku. Pokazujemy miasta dynamicznie się rozwijające, miejsca przyciągające nowych mieszkańców i turystów, oraz przestrzenie, w których przeszłość wciąż pozostaje ważnym punktem odniesienia.
W ciągu ostatnich trzydziestu lat wiele z tych regionów przeszło imponującą metamorfozę. Dawne miasta graniczne stały się ośrodkami współpracy międzynarodowej, porty odzyskały znaczenie gospodarcze, a poniemieckie dziedzictwo coraz częściej postrzegane jest nie jako problem, lecz jako część lokalnej historii. Wydanie specjalne „Tygodnika Powszechnego” jest próbą uchwycenia właśnie tej zmiany – drogi od powojennej tymczasowości do dojrzałego zakorzenienia.
Do współtworzenia numeru zaprosiliśmy najwybitniejszych reporterów, historyków i eseistów
Karolina Ćwiek-Rogalska przekonuje, że historię Ziem Odzyskanych należy opowiedzieć na nowo. Eryk Krasucki opisuje społeczną rewolucję, która dokonała się tam po wojnie. Karolina Kuszyk pyta o znaczenie takich pojęć jak dom, miejsce i przynależność. Maren Röger przygląda się niemieckim opowieściom o utraconych ziemiach, a Cveta Dimitrova pokazuje, że oswajanie miejsca nie musi oznaczać wymazywania jego wcześniejszej historii.
W numerze znajdą się również reportaże i eseje poświęcone konkretnym miejscom i lokalnym fenomenom. Zbigniew Rokita wraca do Legnicy, Marcin Napiórkowski analizuje fenomen dolnośląskich legend i ukrytych skarbów, Tomasz Grabowski zastanawia się nad wpływem powojennego przesunięcia granic na współczesny charakter Polski, a Olga Drenda opowiada o kulturowych sposobach oswajania nowych miejsc.
Szczególne miejsce zajmują fotografie
Pokazujemy mało znane zdjęcia zniszczonych po wojnie miast i miasteczek, obrazy odbudowy oraz współczesne fotografie dokumentujące przemiany regionów. Dzięki nim czytelnicy zobaczą historię zapisaną nie tylko w tekstach, ale także w krajobrazie.
Przedpremierowy fragment nowej powieści Olgi Tokarczuk stanowi wprowadzenie w tę opowieść
Twórczość noblistki od lat pokazuje, jak wielka historia splata się z indywidualnymi losami i jak pamięć miejsca wpływa na ludzkie doświadczenie. Jej nowa książka wpisuje się w coraz żywszą debatę o historii i tożsamości Ziem Zachodnich i Północnych – debacie, której poświęcamy całe wydanie specjalne.
Bo właśnie dziś Polacy potrzebują nowej opowieści o tych regionach. Opowieści wolnej od propagandowych uproszczeń i łatwych stereotypów. Takiej, która potrafi pomieścić doświadczenia przesiedlenia i zakorzenienia, pamięć o utracie i doświadczenie budowania od nowa.
Historia tych ziem nie jest zamkniętym rozdziałem
Historia wciąż wpływa na to, jak rozumiemy polską tożsamość, pamięć i miejsce Polski w Europie. Dlatego zapraszamy do wspólnej podróży przez miasta, krajobrazy, biografie i opowieści, które współtworzą dzieje zachodniej i północnej Polski. To historia nie tylko tych regionów. To historia nas wszystkich.
„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.
