O Ziemiach Odzyskanych w „Tygodniku” i w Sejmie

Ziemie Zachodnie i Północne, nazywane często Odzyskanymi, to mimo upływu ponad ośmiu dekad od końca II wojny światowej fascynujący temat dla badaczy, artystów, pisarzy. Dlatego kolejny numer wydania specjalnego „Tygodnika Powszechnego”, które ukaże się w lipcu 2026 r., poświęcone będzie temu obszarowi, obejmującemu – warto podkreślić – jedną trzecią współczesnej Polski. Wydanie nosić będzie tytuł „Ziemie Odzyskiwane”. Dlaczego „Odzyskiwane”, zamiast po prostu „Odzyskane” albo „Zachodnie i Północne”? Dlatego, że wiele procesów społecznych, zachodzących na tych obszarach, wymyka się używanym dotąd schematom (o peerelowskich kliszach propagandowych nie wspominając). Jako „Tygodnik” chcemy wiedzę o tych obszarach „odzyskiwać”; opowiadać o ich zasiedleniu, zakorzenieniu i oswojeniu. 

Prace nad wydaniem specjalnym stały się też pretekstem do zorganizowania w Sejmie RP – przy wsparciu Kancelarii Sejmu – konferencji o różnych spojrzeniach na obszary włączone do Polski w 1945 r. I znowu pojawia się pytanie: dlaczego Sejm? Dlatego, że parlament nie jest tylko miejscem mniej lub bardziej ostrego sporu politycznego. Tam, gdzie gromadzą się przedstawicielki i przedstawiciele polskiego społeczeństwa, powinny również odbywać się spotkania nie tyle ponad podziałami, ile pomimo podziałów. Spotkania pokazujące, że zaduma oraz namysł nad Polską i jej problemami, nad jej historią i współczesnością, są równie istotne co polityczna codzienność. 

15 czerwca 2026 r. zorganizowaliśmy więc w Sejmie trzy panele dyskusyjne. Pierwszy to „Bilans zasiedlenia Ziem Zachodnich – między PRL-owską propagandą a narodowym sukcesem”; w tych ramach dyskutowali prof. Karolina Ćwiek-Rogalska z PAN i prof. Eryk Krasucki z Uniwersytetu Szczecińskiego. Drugi – zatytułowany „Ziemie Zachodnie i Północne po 1989 r. – laboratorium trendów” – pozwolił opisać Śląsk Opolski, Dolny Śląsk, Ziemię Lubuską, Pomorze Zachodnie, Pomorze oraz Warmię i Mazury na tle ogromnych zmian w całej Polsce, które wyznaczają transformacja gospodarcza lat 90. i obecność Polski w UE. W czasie panelu zaprezentowano m.in. wyniki badań Instytutu Zachodniego w Poznaniu na temat stosunku Polek i Polaków do Ziem Zachodnich i Północnych. W dyskusji udział wzięli prof. Andrzej Sakson i dr Małgorzata Bukiel z Instytutu Zachodniego, Beata Maciejewska z „Gazety Wyborczej” i dr Tomasz Grabowski.

I wreszcie trzeci panel – poświęcony artystycznemu spojrzeniu na Ziemie Odzyskane, zatytułowany „Nieswojość. Poniemieckie – pokaz fotografii i rozmowa”, z udziałem prof. Agaty Pankiewicz z krakowskiej ASP i prof. Marty Leśniakowskiej z Instytutu Sztuki PAN. Panel stał się okazją do spojrzenia na dawne i współczesne podejście do dziedzictwa kulturowego Ziem Zachodnich, tak jak zobaczyli je Agata Pankiewicz i Marcin Przybyłko w publikacji „Nieswojość”. Zwłaszcza ta dyskusja wywołała spore emocje wśród publiczności, ponieważ – zdaniem części słuchaczy – obraz Ziem Zachodnich w ich książce nie oddaje piękna i troski o dziedzictwo tych obszarów. 

Wszystkie debaty – prowadzone przez dziennikarzy „Tygodnika Powszechnego” Annę Goc, Jacka Stawiskiego i Marka Rabija – dostępne są na kanale YouTube Sejmu RP.