Lekcja odpowiedzialności

Lekcje czytania to cykl spotkaniach w ramach Festiwalu Kopernika skierowany do najmłodszych uczestników – gimnazjalistów i licealistów. Społeczna inicjatywa wymyślona przez prof. Michała Pawła Markowskiego i dr Grzegorza Jankowicza – krakowskich literaturoznawców i filozofów. Jej celem jest wytworzenie pozaszkolnej sytuacji kontaktu z literaturą. Pokazanie, że literaturę można i należy czytać na wiele sposób. Im lepiej czytamy, tym lepiej rozumiemy siebie i otaczającą nas rzeczywistość. Dotychczas w Lekcjach czytania – nie tylko podczas Festiwalu Kopernika – wzięło udział ponad 7000 osób.

Tematem środowych Lekcji czytania prowadzonych przez dr Jankowicza była książka Leonarda Sciasci pod tytułem Zniknięcie Majorana (PAX, 1985). Włoski pisarz przeprowadził dochodzenie w sprawie tajemniczego zniknięcia Ettore Majorana? Ale kim jest Majorana? To mało znany i genialny włoski fizyk teoretycznych. W roku 1938 postanowił zniknąć zacierając za sobą wszelkie ślady. Zagadka jego zniknięcia do dzisiaj nie została wyjaśniania. Zanim jednak zniknął współpracował z Enrico Fermim, Wernerem Heisenbergiem czy Nielsem Bohrem. Wszyscy darzyli go wielką estymą. Zajmował się przede wszystkim fizyką cząstek. Wspomnienia jego kolegów oraz apokryficzne opowieści świadczą, że opracował model atomu przed Heisenbergiem. Zamiast opublikować swoje wyniki, wyrzucił je do kosza. Takich nonszalanckich zachowań Majorany odnotowano więcej. Kto jest ciekawy wszystkich hipotez jego zniknięcia musi koniecznie zapoznać się z niewielką objętościowo książką.

Jedna z hipotez tłumaczących zniknięcie Majorany głosi, że przestraszył się on konsekwencji badań nad rozszczepieniem atomu. Radykalnie wycofał się z życia, ponieważ rozumiał, że w razie stworzenia bomby atomowej, będzie jednym z odpowiedzialnych za jej użycie. Licealiści za namową Prowadzącego próbowali wejść w rolę naukowca, którego odkrycie może zmienić oblicze świata i przyczynić się do zabicia wielu ludzi. Wywiązała się zajmująca i ożywiona dyskusja.

Współcześnie naukowcy za często zapominają o osobistej odpowiedzialności za prowadzone przez siebie badania. Nauka nie jest zajęciem czysto poznawczym. Naukowcy nie żyją w społecznej próżni – poza dobrem i złem – tak można streścić clue spotkania ze Sciacią, Majoraną i Jankowiczem.