apartheid: najważniejsze informacje

Podczas wizyty prezydenta Cyrila Ramaphosy w Stanach Donald Trump oskarżył władze RPA o zbrodnie na białych farmerach i pokazał nagranie i zdjęcia, na których miały być ich masowe groby. Potem okazało się, że materiały te pochodzą z Demokratycznej Republiki Konga. Na zdjęciu: Trump i Ramaphosa w Białym Domu, 21 maja 2025 r. // Fot. Evan Vucci / AP / East News

RPA na celowniku Trumpa. Dlaczego w tę rozgrywkę wplątana jest Polska

Tadeusz Michrowski
Stany Zjednoczone przejmują przywództwo w grupie G20 i chcą usunąć z niej RPA. W tle zaś składają Polsce kuszącą propozycję. Czy z niej skorzystamy?
Prezydent RPA Ramaphosa podczas orędzia o stanie państwa. Kapsztad, Republika Południowej Afryki, 6 lutego 2025 r. // Esa Alexander / Reuters / Forum

Południowoafrykański efekt motyla. Dlaczego Trump i Musk grillują czarne władze RPA?

Tadeusz Michrowski
Republika Południowej Afryki znalazła się na szczególnym celowniku Donalda Trumpa i Elona Muska. Ten drugi, urodzony w RPA, wiedzie prym w kampanii przeciw…
Janusz Waluś. RPA, Pretoria, sierpień 1997 r. // Fot. Walter Dhladhla / AFP / East News

Janusz Waluś wraca do Polski. Jak wygląda droga człowieka, który zamordował Chrisa Haniego

Cezary Łazarewicz
Mord, którego się dopuścił, miał opóźnić demokratyczne przemiany w RPA. Stało się inaczej, ale Janusz Waluś nigdy nie przestał wierzyć w sens swojego działania.
Breyten Breytenbach Festiwalu Poezji w Berlinie, 2013 r. // Fot. Gezett / Getty Images

Breyten Breytenbach nie żyje. Pożegnanie poety i wojownika z RPA

Wojciech Jagielski
Jako przeciwnik apartheidu Breytenbach stał się więźniem politycznym i wygnańcem. Największy obok Nadine Gordimer, André Brinka i Johna M. Coetzeego…
Jedną z partii odwołujących się do czarnego elektoratu jest lewicowy Ruch Bojowników o Wolność Gospodarczą (EFF), powstały w 2013 r. po rozłamie w ANC. Na zdjęciu: plakaty Ruchu w mieście Polokwane, gdzie tuż przed wyborami doszło do starć zwolenników ANC i EFF. 29 maja 2024 r. Republika Południowej Afryki, 29 maja 2024 r. // Fot. Paul Botes / AFP / East News

Dla RPA to koniec epoki: Afrykański Kongres Narodowy, partia Nelsona Mandeli, po 30 latach traci większość

Wojciech Jagielski, Alexio Rashirai
Zwyciężyli apartheid i w 1994 r. wygrali pierwsze wybory, w których głos czarnych po raz pierwszy liczył się tak samo jak białych. Ale potem politycy…
fot. Grażyna Makara

Nelson Mandela: król życia, polityk, symbol. Historia najsłynniejszego więźnia świata [JAGIELSKI STORY #41]

Wojciech Jagielski, Krzysztof Story
Ucieczka z rodzinnej wioski, prawnicza kariera, miłości i zabawy, walka z rasistowskim reżimem i 28 lat w więzieniu – życiorys Mandeli to materiał na film z…
Abp Desmond Tutu, 2008 r. / fot. STEFANOS KOURATZIS / AFP / East News /

Desmond Tutu nie żyje

Wojciech Jagielski
Był jedną z najwybitniejszych osobistości i osobowości drugiej połowy zeszłego stulecia. Wierzył w wielobarwne, pojednane społeczeństwo. Nowa Południowa Afryka…
Fot. AFP/EAST NEWS /

Ostatni biały prezydent

Wojciech Jagielski
Umarł Frederik de Klerk. Choć ogłosił kres apartheidu, zapisze się w historii Południowej Afryki raczej jako jego ostatni przywódca niż likwidator.
Kenneth Kaunda na pogrzebie Roberta Mugabego, prezydenta Zimbabwe, wrzesień 2019. JEKESAI NJIKIZANA/AFP/East News /

Miedziany Patriarcha

Wojciech Jagielski
Zmarł Kenneth Kaunda, pierwszy prezydent niepodległej Zambii. Był ostatnim z Ojców Niepodległości afrykańskiej Dekady Wolności, gdy kontynent zrzucał…
Grupa farmerów zgromadzonych przed sądem w Senekal 16 października 2020 roku oczekuje na pojawienie się podejrzanych w sprawie morderstwa Brendina Hornera. Fot. MARCO LONGARI/AFP/East News /

Dlaczego zginął Brendin Horner?

Wojciech Jagielski
Ilekroć w Południowej Afryce ginie biały farmer, odżywają upiory, które miały już dawno zostać złożone do grobów.
/ PHILIP LITTLETON / AFP / EAST NEWS

RPA: zmarł bohater walki z apartheidem

Wojciech Jagielski
Jedna z najzamożniejszych dziś dzielnic Johannesburga, Rivonia, użyczyła imienia najgłośniejszemu i najważniejszemu procesowi sądowemu w historii Republiki…
Constand Viljoen i ówczesny prezydent elekt Nelson Mandela w Parlamencie w Kapsztadzie, 9 maja 1994 r. / FOT. John Parkin / ASSOCIATED PRESS/East News /

Ostatni burski generał

Wojciech Jagielski
Jego nazwisko pojawiało się z rzadka wśród tych, dzięki którym RPA pokojowo rozstała się z apartheidem. Ale kto wie, czy najwięcej nie zawdzięczała generałowi…
Rugbyści Południowej Afryki z Pucharem Świata (trofeum w rękach kapitana drużyny, Siyi Kolisiego), Jokohama, 2 listopada 2019 r. / Fot. Yomiuri Shimbun / Associated Press / East News /

Antylopy i Lud Tęczy

Wojciech Jagielski
Drużyna Południowej Afryki znów wygrała Puchar Świata w rugby, dyscyplinie sportu, która jak żadna inna w tym kraju nabrała politycznego znaczenia, a mecze…
Janusz Waluś na transparencie narodowców, Kraków, 28 lutego 2018 r. / JAREK PRASZKIEWICZ / FORUM

„Nic osobistego. Sprawa Janusza Walusia”: Łazarewicz sięga daleko poza scenę zbrodni

Paulina Małochleb
Łazarewicz spotkał się z Walusiem w południowoafrykańskim więzieniu. W reportażu precyzyjnie rekonstruuje jego przebiegi myślowe, wyobrażenia i przekonania,…
Mangosuthu Buthelezi na stadionie Chatsworth na obrzeżach miasta Durban, marzec 2019 r. / / FOT. RAJESH JANTILAL/AFP/East News

Zulus Emeritus

Wojciech Jagielski
Mangosuthu Buthelezi, wódz Zulusów, który przewodził im przez ostatnie prawie pół wieku i marzył, by zostać pierwszym czarnoskórym prezydentem RPA, przeszedł…
Johnny Clegg (pierwszy z prawej) i jego żona Jennifer Bartlett (po lewej) na weselu zuluskim, prowincja Natal, Republika Południowej Afryki, 1989 r. / TREVOR SAMSON / AFP / EAST NEWS

Pieśni tułacza

Wojciech Jagielski
Odszedł, jak żył – wciąż w drodze, w tańcu, śpiewając ludziom o ich codziennym życiu, nadziejach i troskach. Był pieśniarzem, kronikarzem, kustoszem tożsamości…
Johnny Clegg w tradycyjnym stroju zuluskim podczas ślubu z Jennifer Bartlett, marzec 1989 r. / Fot. Trevor Samson / AFP / East News /

Pieśni tułacza

Wojciech Jagielski
Odszedł jak żył – wciąż w drodze, w tańcu, śpiewając ludziom o ich codziennym życiu, nadziejach i troskach. Był dla Południowej Afryki tym, czym Woody Guthrie…
Pomnik Gandhiego w Mumbaju, październik 2018 r. / Fot. Indranil Mukherjee / AFP /

Mahatma Gandhi niemile widziany

Wojciech Jagielski
Na świecie jest uważany za mistrza szlachetnej walki bez użycia przemocy i wcielenie zwycięstwa dobra nad złem. Na świecie, lecz nie w Afryce. Gdzie indziej…
/ MATTHIAS BALK / DPA / AFP / EAST NEWS

Dług założycielski

Achille Mbembe, Olga Stanisławska
ACHILLE MBEMBE, pisarz: Wierzę, że naszą zasadniczą tożsamością jest bycie przechodniem. Naszym przeznaczeniem jest pozostawienie miejsca, w którym żyjemy,…
Ogród warzywny w Cape Flats – w latach 80. XX w., pierwszych latach istnienia... / ARCHIWUM ABALIMI BEZEKHAYA

Żniwa nadziei

Tadeusz Michrowski
35 lat temu zaczęli sadzić warzywa na piasku w slumsach Kapsztadu. Dziś ich produkty serwuje się w najlepszych restauracjach miasta.
Janusz Waluś, 1997 r. / Fot. Piotr Janowski / Agencja Gazeta

Janusz Waluś nie wyjdzie na wolność

Wojciech Jagielski
Polski imigrant, sprawca najgłośniejszej zbrodni politycznej współczesnej Afryki Południowej, pozostanie w więzieniu. Minister sprawiedliwości Michael Masutha…