stalinizm: najważniejsze informacje

Aleksandr Kuznetsov w filmie "Dwaj prokuratorzy", rez. Siergiej Łoznica, 2025 r. // materiały prasowe Canal+

„Dwaj prokuratorzy” odtwarzają uniwersalną machinę terroru

Anita Piotrowska
W filmie Siergieja Łoznicy dobrze znany schemat, czyli młody idealista kontra system, został wprzęgnięty w opowieść o labiryntach totalitarnej władzy. Niby nic…
Uczniowie klas I, II i III szkoły siedmioletniej w Krasnodolsku, w roku szkolnym 1956–1957. Krasnodolsk, Kazachska SRS, lata 50. XX wieku. // prywatne archiwum Dmitriy Panto
Wersja audio

Zesłani do Kazachstanu. Rodzinna historia deportacji Polaków

Dmitriy Panto
Losy rodziny Korzeniewskich pokazują, jak deportacja Polaków do Kazachstanu w 1936 roku stała się częścią wielkiej historii sowieckich zsyłek.
Helena Wolińska (stoi w środku) podczas wizyty na Węgrzech w 1948 r. wraz z delegacją Milicji Obywatelskiej. Od lata 1944 r. do marca 1949 r. Wolińska kierowała Wydziałem Kadr w Komendzie Głównej MO, a w kwietniu tego roku przeszła do Naczelnej Prokuratury Wojskowej,gdzie do 1954 r. oskarżała „wrogów systemu”. // Repr. Tomasz Gzell / PAP

„Stygmat”: Wolińska i Brus w biografii, która wymyka się prostym osądom

Beata Chomątowska
Nowa książka o Helenie Wolińskiej i Włodzimierzu Brusie nie daje łatwych odpowiedzi. To opowieść o komunizmie, Zagładzie, powojennej Polsce i zbrodniach. Oraz…
Marsz Niepodległości. Warszawa, 11.11.2025 r. // Fot. Adam Chełstowski / Forum

Polscy nacjonaliści na manowcach. Diagnoza Machcewicza

Jacek Stawiski, Paweł Machcewicz
Ten sam język, co w latach 60., odnajduję we współczesnej narracji o „pedagogice hańby” czy „pedagogice wstydu”, uprawianej rzekomo przez część polskich elit i…
Mieszkańcy wsi Liskowate przed swoją cerkwią, dziewczęta w środku trzymają plakat z napisem „Bractwo Apostolstwa Modlitwy”. Rok 1929. // Archiwum prywatne Nadii Tutowej
Wersja audio

Wysiedleni dwa razy. Losy Bojków od Bieszczad do Donbasu i z powrotem

Antonina Palarczyk
„Porzućcie góry, łąki i doliny, bo was wieziemy do wschodniej Ukrainy” – śpiewali Bojkowie, których w 1951 roku wywieziono z bieszczadzkich wsi do Donbasu.…
Abp Stanisław Gądecki / Karol Porwich/East News

Były przewodniczący Episkopatu Polski bulwersuje porównaniami do czasów stalinizmu

Artur Sporniak
Zestawiając współczesność z czasami stalinowskimi, abp Gądecki pomniejsza męczeństwo ofiar komunizmu.
Pomnik upamiętniający ofiary komunizmu lat 1937-1954 na cmentarzu w Lewaszowie (zęść Petersburga) - październik 2023 r. // Fot. Anton Vaganov / Reuters / Forum

Reżim Stalina reżimem Putina. Polskie ofiary NKWD nie mają już pomnika

Anna Łabuszewska
Pamięć historyczna nie ma prawa bytu w putinowskim imperium kłamstwa. Ofiarą polityki zacierania śladów totalitarnych zbrodni padł ostatnio pomnik ku czci…
Fotografie ofiar stalinowskiego terroru ze strony projektu„Nieśmiertelny Barak” i archiwum Stowarzyszenia Memoriał / MONTAŻ TP ON-LINE

Nieśmiertelny barak

Anna Łabuszewska
To największa encyklopedia ofiar komunizmu. „Za każdym nazwiskiem stoi żywa historia. Wymienić, opisać każdą z osób jest naszą powinnością” – deklarują jej…
Wiec poparcia dla Palmiro Togliattiego po zamachu, w którym lider włoskich komunistów został ranny. Maszerują mieszkańcy Centocelle, rzymskiej dzielnicy przemysłowej. 17 lipca 1948 r. / KEYSTONE / GETTY IMAGES

Czerwone powojnie

Zbigniew Rokita
75 lat temu wydawało się, że komuniści obejmą władzę także w niektórych krajach Europy Zachodniej. Najbliżej celu byli we Francji i Włoszech.
Od lewej: Wiktor Alter, Henryk Erlich / / NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE // WIKIPEDIA

Dwaj na żydowskiej ulicy

Mikołaj Mirowski
1 września 1939 r. wezwali polskich Żydów do walki przeciw Niemcom. Potem występowali przeciw Stalinowi. Zapłacili za to wysoką cenę.
Rafał Woś / Fot. Grażyna Makara /

Gdzie się podziały tamte weekendy

Rafał Woś
Czy pod względem obciążenia pracą naprawdę jesteśmy aż tak bardzo różni od mieszkańców stalinowskiej Rosji?
Dworzec w Sewastopolu na okupowanym Krymie. Putin pojechał pierwszym pociągiem przez nowo zbudowany most łączący Krym z Rosją. 25 grudnia 2019 r. / ALEXEY PAVLISHAK / REUTERS / FORUM

Słowa Stalina w ustach Putina

Anna Łabuszewska
„Rosja to kraj o nieprzewidywalnej przeszłości”: ten stary aforyzm satyryka Michaiła Zadornowa nabiera aktualności w świetle historycznej batalii prowadzonej…
Sowiecki plakat propagandowy z września 1939 r. (fragment) / REPR. KRZYSZTOF CHOJNACKI / EAST NEWS

Doigrali się

Andrzej Zawistowski
Jesienią 1939 r. sowieccy filmowcy objeżdżali okupowane ziemie II Rzeczypospolitej. Później kręcili filmy, których antybohaterami byli Polacy. Niektóre są do…
Brygada sowieckich aktywistów na Ukrainie znajduje schowane w ziemi ziarno. Przywódca trzyma długi żelazny pręt używany podczas przeszukań. 1932 r. / CDKFFA UKRAINY IM. H.S. PSZENYCZNOHO

Prawda Wielkiego Głodu

Anne Applebaum, Patrycja Bukalska
ANNE APPLEBAUM: Być może obecne kryzysy, polsko-żydowski i polsko-ukraiński, sprawią, że Polacy dokładniej przyjrzą się własnej historii.
/

"Alejami z paradą mieli iść..."

Jan Strzałka
Z paradą mieli iść - i w to wierzyli. Ale Dzień Zwycięstwa był dniem, w którym wydano na nich wyrok. Na tych, którzy przeżyli Powstanie, czekały więzienia,…

Lekcja sprzed pięćdziesięciu lat

Józefa Hennelowa
Okrągła rocznica procesu Kurii krakowskiej, jednej z najbardziej ponurych akcji reżimu przeciw Kościołowi w Polsce, ściągnęła uwagę i wydawców, i mediów.…

Czasami mocni, czasami słabi

Ks. Czesław Skowron, Jan Strzałka
Z ks. Czesławem Skowronem rozmawia Jan Strzałka