Polska międzywojenna: najważniejsze informacje

Marszałek Józef Piłsudski (1867–1935) w hotelu Bristol (Warszawa) ogłasza wycofanie się z działalności politycznej. Zdjęcie zrobione w lipcu 1923 roku // Źródło: Wikimedia

Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy

Jacek Stawiski, Andrzej Chwalba
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy i jak ten przewrót zmienił II RP – o tym opowiada historyk prof. Andrzej Chwalba.
Leon Sowiński z żoną Marią, zdjęcie ślubne, 1939 r. // Archiwum rodzinne Christiana i Jerzego Sowińskich
Wersja audio

Pomógł aliantom zbombardować niemiecką fabrykę paliw. Zginął tuż przed końcem wojny

Piotr Sauter-Zawadzki
Zanim został człowiekiem polskiego wywiadu, Leon Sowiński był kupcem z Pomorza, mężem i ojcem dwóch synów. W czasie okupacji podjął decyzję, za którą można…
Marszałek Józef Piłsudski przed spotkaniem z prezydentem RP Stanisławem Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. Warszawa, 12 maja 2026 r. Od lewej: Kazimierz Stamirowski, Marian Żebrowski, Gustaw Orlicz-Dreszer, Józef Piłsudski, Tadeusz Jaroszewicz i Michał Galiński. // Fot. Wikipedia

Setna rocznica zamachu majowego. Czy przewrót Piłsudskiego musiał się wydarzyć?

Waldemar Łazuga
Od zamachu na Gabriela Narutowicza po maj 1926 roku: co łączy śmierć pierwszego prezydenta II RP z przewrotem Piłsudskiego?
Ulica 10 lutego, modernistyczny budynek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdyni, oddany do użytku w 1936 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe

Była oknem na świat II RP. Jak sto lat temu rodziła się Gdynia: miasto i port

Jan Szkudliński
10 lutego 1926 roku Gdynia otrzymała prawa miejskie. Wkrótce miała stać się głównym portem odrodzonej Rzeczypospolitej. Jak doszło do tego legendarnego dziś…
Henryk Vogelfänger (Tońko) i Kazimierz Wajda (Szczepko) w radiu, 1937 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Legendarny lwowski batiar. Grał słynnego Szczepcia, choć marzył o rolach tragicznych

Stanisław Calik
Kazimierz Wajda i Henryk Vogelfänger, czyli Szczepcio i Tońcio: ich duetu z programu „Wesoła Lwowska Fala” słuchał co szósty mieszkaniec międzywojennej Polski…
Napełnianie powłoki „Gwiazdy Polski” wodorem // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

Polska była potęgą baloniarstwa. Do czasu katastrofy w Dolinie Chochołowskiej

Mikołaj Górski
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku polscy naukowcy w niektórych sferach wyprzedzali światową czołówkę. Jedną z nich były badania promieniowania…
Agnieszka Tomaszewicz, Joanna Majczyk, „Architekci i paragraf aryjski”. Przypadek SARP-u (1934-1939), Wydawnictwo EMG, Kraków 2025, współwydawca Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej // materiały prasowe

Książka tygodnia: Architekci i „paragraf aryjski”

Lektor
W 1939 roku Stowarzyszenie Architektów RP wykluczyło ze swojego grona członków narodowości żydowskiej. Oto wstrząsająca relacja o antysemickim zaczadzeniu.
Lena Żelichowska, fotografia sytuacyjna w atelier, lata 30-ste XX w. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Polska Marlena Dietrich. Co się stało ze słynną Leną Żelichowską?

Stanisław Calik
Była królową kabaretu i kina przedwojennej Polski, a jej ulubioną rolą była kobieta wamp. Po roku 1939 zniknęła. Plotkowano, że podczas okupacji kolaborowała z…
Kapelmistrz Alfred Schütz przy fortepianie podczas próby. Warszawa, 1938 rok // Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wersja audio

„Czerwone maki na Monte Cassino” i brazylijska samba. Niezwykłe życie Alfreda Schütza

Stanisław Calik
Akompaniował „Wesołej Lwowskiej Fali”, a w 1944 r. skomponował melodię do „Czerwonych maków na Monte Cassino”, jednej z najsłynniejszych polskich pieśni czasu…
Żołnierze i pojazdy 10. Brygady Kawalerii – jednej z dwóch całkowicie zmechanizowanych jednostek Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej – po przejściu na Węgry, 19 września 1939 r. Widoczne tankietki TKF oraz w głębi dwie TKS uzbrojone w najcięższe karabiny maszynowe 20 mm. // Fot. Domena Publiczna / Wikipedia

W 1939 r. Wojsko Polskie przegrało z czasem i finansami. Lekcja, której nie chcemy powtarzać

Krzysztof Pięciak
Wobec zagrożenia niemieckiego i sowieckiego przed rokiem 1939 Polska próbowała szybko unowocześnić swoją armię. Udało się to tylko częściowo.
Teatr Morskie Oko w Warszawie, 1928 r. // Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Był królem międzywojennego kabaretu. Przeboje Andrzeja Własta śpiewała cała Polska

Stanisław Calik
Wysoki brunet w rogowych okularach, lekko przy łysinie – tak go zapamiętano. Chętnie i przyjaźnie przyjmował debiutantów, którzy przynosili swoje rękopisy,…
Michał Waszyński trzeci od lewej. Na zdjęciu ponadto operatorzy Juliusz Mars i Ferdynand Vlasak, reżyser Henryk Szaro (drugi z prawej) i aktor Zbigniew Sawan (pierwszy z prawej). Ok. 1925 - 1930 r. // Narodowe Archiwum Cyfrowe

Michał Waszyński: celebryta, więzień gułagu i ikona Hollywoodu. 120 lat temu urodził się najsłynniejszy reżyser międzywojennej Polski

Stanisław Calik
Jego kariera oszałamia: Michał Waszyński miał 26 lat, gdy mówiła o nim cała ówczesna Polska. Przez 10 lat nakręcił 40 filmów, z których wiele to dziś klasyka…
Ryszard Bolesławski ok. 1930 r.

To jedyny polski filmowiec na Promenadzie Sławy w Hollywood. Kim był Ryszard Bolesławski, nasz człowiek w amerykańskim kinie?

Stanisław Calik
Zanim nakręcił filmy, w których wystąpiły Greta Garbo i Marlene Dietrich, wyreżyserował w Warszawie pierwszy przebój polskiego kina międzywojennego: „Cud nad…
Polscy uczestnicy X kongresu PEN Clubu. Mieczysław Grydzewski drugi od lewej. Budapeszt, 1932 r. / Narodowe Archiwum Cyfrowe

W polskiej kulturze XX wieku był człowiekiem instytucją: Mieczysław Grydzewski, dla przyjaciół „Grydz”. Dziś mało kto o nim pamięta

Piotr Hapanowicz
100 lat temu, w styczniu 1924 r., ukazał się pierwszy numer „Wiadomości Literackich”, najważniejszego pisma kulturalnego w II Rzeczypospolitej. Nie sposób…
Józef Piłsudski z oficerami polskimi oraz ukraińskimi ze sprzymierzonej z Polską armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, rok 1920. / HISTORY AND ART COLLECTION / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Spór o Piłsudskiego

Łukasz Jasina, Tomasz Nałęcz, Przemysław Żurawski vel Grajewski, Mikołaj Mirowski
Po 1918 roku Marszałek próbował ukształtować nową mapę Europy, z Polską jako ważnym podmiotem. Udało się czy nie?
Budowa linii kolejowej Bydgoszcz–Gdynia, wiadukt na odcinku Żukowo–Osowa, 11 października 1928 r. / KRZYSZTOF KAMIŃSKI / MUZEUM MIASTA GDYNI

Największa i najważniejsza

Jan Szkudliński
Magistrala węglowa to zapomniany projekt infrastrukturalny Polski międzywojennej. Dla odrodzonego w 1918 r. kraju miał znaczenie strategiczne.
Portret Juliana Tuwima autorstwa Stanisława Ignacego Witkiewicza

Tuwim po latach, czyli poeta w czyśćcu

Michał Głowiński
Czy półwiecze mijające od śmierci Tuwima pozwala spojrzeć na jego poezję obiektywnie, w sposób wolny od bezkrytycznych zachwytów, ale też bez owego…