Kultura bardziej dostępna: cyfrowe otwarcie dzięki KPO

Opera nieelitarna, czyli kultura bez dystansu
Program KPO dla kultury wprowadził znaczące zmiany w sektorze kultury i przemysłów kreatywnych, mające na celu zarówno zniwelowanie negatywnych skutków pandemii COVID-19, jak i przeprowadzenie cyfrowej transformacji. Inwestycja A2.5.1 umożliwiła modernizację całego sektora poprzez wprowadzanie innowacji oraz ścisłą współpracę branży artystycznej z nauką, technologią oraz biznesem. 

Pandemia w znacznym stopniu ograniczyła możliwości twórców i utrudniła im dotarcie do odbiorców. Dlatego program wspierał artystów w poszukiwaniu nowych sposobów prezentacji dóbr kultury, co było kluczowe dla ponownego zbliżenia ich do publiczności. Z takim założeniem powstała inicjatywa Opery Novej w Bydgoszczy „Bliżej widza” – seria krótkich materiałów wideo przybliżających kulisy funkcjonowania instytucji. Filmy stanowią unikalny przewodnik po świecie opery, łącząc opowieści o scenie, widowni oraz pracownikach teatru. Cykl miał na celu zarówno zbudowanie cyfrowego potencjału Opery, jak i skrócenie dystansu między instytucją a odbiorcą, czyniąc sztukę wysoką bardziej przystępną i zrozumiałą.

Taniec a sztuczna inteligencja
Wyjściem naprzeciw odbiorcom chcącym odkrywać kulturę w sieci był także projekt Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Kreatywnego „Ciała pamięci: laboratorium ruchu”. Zakładał on stworzenie dostępnej online platformy edukacyjno-artystycznej, która zintegrowała działania choreograficzne, eseje wizualne oraz dyskusje wokół tematów pamięci i tożsamości. W jej centrum znalazły się opowieści tancerzy z różnych regionów Polski – także spoza głównych ośrodków kultury – reprezentujących zróżnicowane podejścia do praktyk ruchowych i pamięci cielesnej. Tworząc krótkie formy choreograficzne, artyści wykorzystywali sztuczną inteligencję, jednak nie jako substytut twórczości, a narzędzie do afektywnej analizy. To nowatorskie podejście poszerzyło praktykę edukacyjną o komponenty cyfrowe i technologiczne, rozwijając kompetencje zarówno artystów, jak i odbiorców.

Technologia w służbie dostępności sztuki
Innowacje w kulturze, możliwe do wprowadzenia dzięki środkom z KPO, nie ograniczają się wyłącznie do przeniesienia części działalności do przestrzeni cyfrowej czy wykorzystania technologii przełomowych. Obejmują również działania na rzecz włączenia do życia kulturalnego osób, które, na przykład ze względu na niepełnosprawność, były z niego wykluczone. Doskonałym przykładem takiej inicjatywy jest projekt Fundacji Ośrodka Praktyk Teatralno-Tanecznych True „Maszyna Idiosensoryczna”. Jego twórcy podjęli się wyzwania zwiększenia dostępności sztuki dla osób niewidomych, ze szczególnym uwzględnieniem sztuki tańca. W tym celu opracowali innowacyjne narzędzie wspomagające rozwój tancerzy z niepełnosprawnością wzroku, a także nową metodę pracy z ciałem i przestrzenią, łączącą taniec, rehabilitację oraz technologię. Dzięki urządzeniu możliwe stało się świadome budowanie struktury ruchu i rytmu w oparciu o zmysły inne niż wzrok. 

Projekt Fundacji True stanowił kreatywną i innowacyjną odpowiedź na potrzebę zwiększenia dostępności kultury, wspierającą dążenia osób z niepełnosprawnościami do większej samodzielności. Zainicjował również powstanie nowej wspólnoty niewidomych tancerzy oraz rozpoczął naukową i ogólnospołeczną dyskusję na temat zachodzących zmian o charakterze społeczno-kulturowym. 

Innowacje w kulturze: dostępność, interaktywność, współtworzenie
Wspierana przez KPO cyfrowa transformacja sektora kultury umożliwiła instytucjom dotarcie do szerszej publiczności, ale także zmieniła sposób uczestnictwa odbiorców w życiu kulturalnym. Nowe narzędzia i technologie sprzyjają większej interaktywności oraz możliwości współtworzenia dzieł przez odbiorców, co wzmacnia relacje między twórcami a publicznością. Projekty zrealizowane w ramach programu pokazują, że innowacje mogą iść w parze z refleksją nad współczesnymi wyzwaniami społecznymi. W efekcie kultura staje się bardziej dostępna, inkluzywna i odpowiadająca na potrzeby zmieniającego się świata.