Centrum Nauki Kopernik szuka przewrotów w edukacji

Nagroda za przewrót
W 550. rocznicę urodzin swojego patrona Centrum Nauki Kopernik ustanowiło własną Nagrodę. Nawiązuje ona do odkrycia heliocentrycznej budowy Układu Słonecznego, które doprowadziło nie tylko do przewrotu w astronomii, ale też zapoczątkowało zmianę sposobu myślenia o świecie i miejscu, jakie zajmuje w nim człowiek. Postulowany ponad 100 lat temu przewrót w edukacji, zgodnie z którym „dziecko staje się Słońcem, wokół którego krążyć mają poczynania wychowawcze”, nie dokonał się do dziś. Pomimo tego powstaje wiele innowacyjnych inicjatyw edukacyjnych, będących początkiem zmiany. O niektórych jest głośno, inne wdrażane są kameralnie. Warto je poznawać i doceniać, by stawały się inspiracją dla innych i wzmacniały dyskusję o kształcie edukacji, wykorzystywaniu szans oraz wyzwaniach przyszłości. Te ostatnie stanowią wielką niewiadomą. Aby sobie radzić w zmieniającej się rzeczywistości i umieć dostosować się do nowych potrzeb, dzisiejsza młodzież musi rozwijać kompetencje przyszłości – umiejętności związane z analitycznym i kreatywnym myśleniem, pracą ze sztuczną inteligencją i analizą dużych zbiorów danych, zarządzaniem, ciągłą gotowością do poznawania nowych rzeczy i uczenia się. Warto pamiętać o tym, że współcześni uczniowie podstawówek będą pracować w świecie, którego nie znamy. Około 65 proc. z nich będzie wykonywać zawody, których jeszcze nie ma (raport Światowego Forum Ekonomicznego 2020). Działania edukacyjne powinny wspierać młodzież w drodze ku przyszłości. Doskonałym tego przykładem są inicjatywy zgłaszane do Nagrody Przewroty.

Czego i kogo poszukuje Kopernik

Poszukiwani są twórcy małych i wielkich przewrotów w edukacji, prowadzonych w szkole i w domu, w świecie wirtualnym i rzeczywistym, dla dzieci i dla dorosłych, lokalnie i szerzej, dotyczących różnorodnych zagadnień i przyjmujących dowolne formy. Mogą się zgłaszać zarówno zespoły, jak i osoby indywidualne, pracujące na uczelniach, w szkołach, fundacjach, stowarzyszeniach, start-upach, samorządach, instytucjach kultury czy działające na własną rękę. „Bardzo nam zależy na tym, aby wyróżnione inicjatywy dało się wdrażać w nowych miejscach, nowych środowiskach” – tłumaczy Katarzyna Młynek, przewodnicząca kapituły wewnętrznej Nagrody Przewroty, dyrektorka ds. edukacji i komunikacji naukowej Kopernika. „Zależy nam na tym, aby nasza nagroda miała włączający charakter” – dodaje.

„Przewroty” przyznawane są w dwóch kategoriach. Jedna obejmuje inicjatywy skierowane do lokalnych społeczności (np. uczniów i uczennic konkretnej szkoły, mieszkańców osiedla, dzielnicy, wsi, miasta), druga – inicjatywy o zasięgu ponadlokalnym. W 2024 r., podczas pierwszej edycji, do Kopernika napłynęło aż 366 zgłoszeń. „Były to inicjatywy realizowane w szkołach publicznych i niepublicznych, projekty organizacji pozarządowych, instytucji kultury oraz te wdrażane w środowisku domowym” – tłumaczy Młynek. „Mamy dostęp zarówno do projektów realizowanych na wielką skalę, jak i do tych mniejszych, zmieniających środowisko lokalne. Widzimy wielkie zaangażowanie oraz ogrom pracy, jaki wkłada cała rzesza ludzi w zmianę edukacji w Polsce”. Laureatami zostali Instytut Dobrej Śmierci (kat. ogólnopolska) oraz Oświatowe Centrum Nauki i Techniki w Wodzisławiu Śląskim (kat. lokalna).

Pierwsi laureaci „Przewrotów”

Przewrotem, którego dokonał Instytut Dobrej Śmierci, jest przełamanie tabu i prowadzenie edukacji dotyczącej umierania, śmierci i żałoby. Organizowane są szkolenia, spotkania oraz warsztaty, mające na celu podniesienie poziomu wiedzy o procesie umierania, o różnorodności pochówków i pożegnań oraz zwiększenie świadomości dotyczącej możliwości niesienia i otrzymywania wsparcia. „Poczułyśmy, że nasza praca została doceniona i zdałyśmy sobie sprawę, że jest ona widoczna i społecznie istotna. To bezpośrednio przełożyło się na zwiększenie motywacji do działania” – powiedziała Anja Franczak z Instytutu Dobrej Śmierci, odbierając Nagrodę. „Zyskałyśmy też potwierdzenie, że praca w obrębie trudnych tematów i szukanie niekonwencjonalnych metod rozwiązywania problemów przynosi korzyści i w związku z tym warto się w nią angażować i zachęcać do niej innych”. Maria Wiśniewska dodała: – „Poczułyśmy też duże wsparcie instytucjonalne płynące z Warszawy, ale też z całej Polski dla naszej Fundacji, co było kolejną zachętą do rozwijania naszej działalności”.

Przewrót w Wodzisławiu Śląskim polegał na tym, że lekcje w lokalnych szkołach prowadzone są tylko przez cztery dni w tygodniu. Piąty dzień poświęca się na zajęcia terenowe, projektowe i praktyczne w Oświatowym Centrum Nauki i Techniki. Znajdują się tam multidyscyplinarne pracownie naukowe i artystyczne: mechatroniczna, stolarska, modelarska, krawiecka, ceramiki i rękodzieła, artystyczna, kinowa oraz sensoryczno-plastyczna. Inicjatywa rozwija umiejętności oraz kompetencje nieujęte w programie szkolnym. „Byliśmy za małą miejscowością, by na większą skalę pokazać środowisku edukacyjnemu, że taki projekt jest możliwy do zrealizowania. Pojawiła się okazja, by to zweryfikować przystępując do Nagrody Przewroty. Nagroda i prestiż z tym związany umożliwiły nam dalszy rozwój. A także wiarę w to, że nasze działania są dostrzegane na arenie ogólnopolskiej i są bardzo wartościowe” – tłumaczyła dr Emilia Kopiec, twórczyni Oświatowego Centrum Nauki i Techniki. Nagroda pozwoliła Centrum otworzyć nową pracownię – muzyczną.

Nagrodę specjalną otrzymał Janusz Laska – twórca programu Klubów Młodego Odkrywcy (KMO), którym dziś opiekuje się Centrum Nauki Kopernik. 

Dlaczego Kopernik nagradza inicjatywy edukacyjne?

Centrum Nauki Kopernik od prawie 15 lat tworzy eksponaty i programy edukacyjne, które angażują ludzi w różnym wieku, sytuacji życiowej i na różnych etapach karier zawodowych. Co roku uczy się w ten sposób (zupełnie dobrowolnie) ponad milion zwiedzających Kopernika. Centrum stale pogłębia swoje doświadczenie, inspirując się osiągnięciami nauki i technologii oraz czerpiąc z nawiązywanych relacji społecznych. W 2023 r. otworzyło ośrodek badawczo-rozwojowy, poświęcony innowacjom w edukacji. „Po pierwsze, wzbogacamy edukacyjny ekosystem naszą ofertą programową. Szkoły nie są samotne: towarzyszymy nauczycielom i uczniom w poszukiwaniu rozwiązań edukacyjnych, które pozwalają sprostać współczesnym wyzwaniom – mówi dr Ilona Iłowiecka-Tańska, dyrektorka innowacji Centrum Nauki Kopernik. – Kluczowa tu jest oczywiście nasza podstawowa oferta, czyli wystawy. Interakcja z eksponatami pozwala poznać zjawiska przyrodnicze, które inspirowały odkrycia naukowe. Po drugie, tworzymy rozwiązania edukacyjne, które pozwalają łatwiej wprowadzać pożądane zmiany”. I podkreśla: „Zależy nam na tym, żeby nauczyciele mieli dostęp do sprawdzonych rozwiązań. Tworzymy więc zestawy, w których aktywności z jednej strony dotyczą istotnych, współczesnych tematów – np. zanieczyszczenia powietrza lub technologii, a z drugiej proponują metody nauczania, które wspierają sprawczość i rozwój kompetencji przyszłości”.

Ważną częścią działalności Kopernika jest tworzenie środowiska, które skupia ludzi nastawionych na rozwój edukacji. Należą do niego nauczyciele, którzy tworzą KMO, edukatorzy z małych centrów nauki SOWA, badacze, naukowcy, ludzie z biznesu, pracownicy NGO-sów.

Laureatów tegorocznych „Przewrotów” poznamy 23 maja, podczas uroczystej gali w Centrum Nauki Kopernik. Wybierze ich kapituła honorowa Nagrody, składająca się z osób ze świata nauki, edukacji, biznesu, sztuki i życia publicznego. Przewodniczy jej Robert Firmhofer – dyrektor naczelny Centrum Nauki Kopernik. Autorzy zwycięskich inicjatyw otrzymają wyjątkową statuetkę oraz nagrodę finansową w wysokości 20 000 złotych.

Nagrodę wspierają partnerzy i patroni medialni:

Partner Główny Nagrody Przewroty: KGHM Polska Miedź

Partner: BASF

Patroni medialni: Polsat News, Interia, Tygodnik Powszechny, Polskie Radio Jedynka, Polskie Radio Czwórka, Strefa Edukacji, Nasze Miasto

Patronat honorowy nad Nagrodą Przewroty objęła Ministra Edukacji.