I Rzeczpospolita: najważniejsze informacje

Jan Matejko, „Stefan Batory pod Pskowem”, 1872 r. Malarz przedstawił tu raczej treść ideologiczną niż prawdę historyczną, np. rozejmu nie podpisano pod murami Pskowa, tylko w Jamie Zapolskim, a Batorego (przed którym klęczy władyka Cyprian z Połocka) nie było wtedy w obozie. W centrum stoi legat papieski Antonio Possevino, na lewo od niego siedzą Janusz Zbaraski i Michał Haraburda, kierujący delegacją królewską w negocjacjach pokojowych. // Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Stefan Batory. Król, który się Moskwie nie kłaniał

Maciej Müller
450 lat temu, w grudniu 1575 roku, szlachta Rzeczypospolitej wybrała na króla Stefana Batorego, wojewodę węgierskiego Siedmiogrodu. Dzieje jego błyskotliwych…
Koronacja Stanisława Leszczyńskiego na króla Polski, 4 października 1705 r., rycina z 1706 r. (fragment) // Fine Art Images / East News

„Dziesięcina”: Kościół i pieniądze w dawnej Polsce – wywiad z Kamilem Janickim

Anna Goc, Kamil Janicki
Pytanie, jak Kościół mógł popierać pańszczyznę i niewolnictwo chłopów, nie było zadawane. Pobożnością było akceptować swoją rolę w społeczeństwie – mówi „…
Fot. Piotr Kamionka / REPORTER

Polska nie trzeźwieje. Od sarmackiego mitu po nocną prohibicję

Marek Rabij
Ostatnie lata przyniosły wysyp badań naukowych o fatalnym wpływie alkoholu na ludzki organizm. Polski dyskurs o piciu toczy się tymczasem w rytm argumentów…
Budynek Teatru Narodowego na placu Krasińskich w Warszawie na akwareli Zygmunta Vogela z ok. 1791 r. ok. 1791 // Biblioteka Narodowa Polona

260 lat temu Stanisław August założył Teatr Narodowy. Co się działo za jego kulisami?

Piotr Sauter-Zawadzki
W Teatrze Narodowym od początku grały także kobiety. Ich losy śledził warszawski szpieg, dzięki któremu znamy kulisy teatru.
Muzeum w Szadowie, na pierwszym planie odnowiony kirkut. Litwa, sierpień 2025 r. // Fot. Wojciech Konończuk

W Szadowie na Litwie powstało jedno z najciekawszych nowych muzeów w Europie

Wojciech Konończuk
Historia tego prywatnego projektu muzealnego – poświęconego pamięci o żydowskim sztetlu i zrealizowanego w sennym miasteczku na litewskiej prowincji –…
Jean-Marc Nattier, Królowa Maria Leszczyńska, 1748 r. // Domena publiczna
Wersja audio

300 lat temu Polka została królową Francji. Jak do tego doszło?

Piotr Hapanowicz
5 września 1725 roku król Ludwik XV Burbon – władca jednego z ówczesnych mocarstw – poślubił Marię Leszczyńską. Małżeństwem byli przez 43 lata. Dziś Maria…
Aleksander Orłowski, Uczta u Radziwiłła; 1. połowa XIX w. // Muzeum Narodowe w Warszawie

Mężni i honorowi czy zaściankowi i kłótliwi? Mity i prawdy o szlachcie Rzeczypospolitej

Maciej Müller, Joanna Orzeł
Dzieje szlachty to historia zamknięta, ale lubimy szukać w niej uniwersalnych prawd i takich elementów, w których można się przejrzeć. Stąd popularność filmów…
Królewskie regalia grobowe władców Polski i Litwy zaprezentowane w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP

Korony naszego królestwa: jaką historię opowiadają nam insygnia Jagiellonów, które odkryto w Wilnie?

Magdalena Łanuszka
Niewiele zostało monarszych pamiątek z czasów, gdy byliśmy królestwem – większość przepadła, rabowana i niszczona. Tym ważniejsze jest dla nas odkrycie trzech…
Prezentacja królewskich regaliów w Muzeum Dziedzictwa Sakralnego w Wilnie. Litwa, 6 stycznia 2025 r. // Fot. Valdemar Doveiko / PAP

Sensacyjne odkrycie w katedrze wileńskiej. Znaleziono korony grobowe ostatnich Jagiellonów

Dominik Wilczewski
Odkrywano je dwa razy: po raz pierwszy w roku 1931, a ponownie teraz. Odnaleziona skrytka z insygniami pogrzebowymi Aleksandra Jagiellończyka, Elżbiety…
Rekonstrukcja wieży obronnej i palisady. W tle widok zapory zaporoskiej elektrownie. 16 listopada 2024 r. // Fot. Antonina Palarczyk

Rosyjska armia stoi u wrót Zaporoża. To serce Kozaczyzny, dla historii Ukrainy miejsce wyjątkowe

Antonina Palarczyk
Wkrótce minie 250 lat, kiedy caryca Katarzyna II zlikwidowała Sicz Zaporoską i wcieliła jej ziemie do swojego imperium. Czy tamta historia ma się dziś…
Tak egzekucję zdrajców 9 maja 1794 r. uwiecznił francuski malarz Jean-Pierre Norblin, który był wtedy w Warszawie. Obraz przedstawia moment wieszania hetmana Józefa Zabiełły. Józef Ankwicz jest już powieszony po przeciwnej stronie, pośrodku wisi hetman Piotr Ożarowski // Reprodukcja Zofia Bazak / East News

Józef Ankwicz, szef rządu I Rzeczypospolitej, nie krył się z tym, że służy Rosji. Został stracony 230 lat temu podczas powstania kościuszkowskiego

Piotr Sauter-Zawadzki
Był marszałkiem Rady Nieustającej, najwyższego wtedy organu władzy rządowo-administracyjnej, czyli – wedle dzisiejszych pojęć – premierem. Był też symbolem…
KOŁACZ KRÓLEWSKI" - ALEGORIA PIERWSZEGO ROZBIORU POLSKI, Johann Esaias (1721-1788) wg rys. Jeana Michela Moreau / Zamek Królewski w Warszawie

Pod rządami „moskiewskich liziłapków”. Jak 230 lat temu wyglądała agonia I Rzeczypospolitej – i jak doprowadziło to do wybuchu pierwszego polskiego powstania

Piotr Sauter-Zawadzki
W styczniu 1794 r. w Warszawie nie organizuje się zabaw karnawałowych. W stolicy teoretycznie niepodległego nadal państwa kwateruje olbrzymia liczba…

August III, „nasz król malowany”. Jak wyglądała ostatnia koronacja na Wawelu?

Maciej Müller
W niedzielę 17 stycznia 1734 r. biskup krakowski Jan Aleksander Lipski nałożył koronę na skronie Augusta III z dynastii saskiej. Na tron wyniosły go rosyjskie…

Dlaczego warto wyjść poza średniowiecze

Maciej Müller
Szkoda, że wskazując na rzymski katolicyzm jako źródło kultury, abp Gądecki pomija dziedzictwo wielonarodowej i wielowyznaniowej Rzeczypospolitej Jagiellonów.
/ REBIS / MATERIAŁY PRASOWE

Wszystkie unie Europy

Robert I. Frost, Michał Sowiński
ROBERT I. FROST, historyk: W każdej unii rozdzielenie kompetencji władzy centralnej i lokalnej jest trudne. Unia Europejska staje dziś przed podobnymi…
/

Stanisław Papczyński, błogosławiony sarmata

Maciej Müller
Świetny kaznodzieja i spowiednik króla Sobieskiego, wystąpił z zakonu pijarów, zgorszony rozprzężeniem. Z grupki pustelników utworzył własne zgromadzenie,…