Pierwsze 200 metrów Polski, czyli strefa buforowa na granicy. Trochę wolności za trochę bezpieczeństwa

Przez dwa tygodnie czerwca podlaski oddział Straży Granicznej odnotował 2600 prób przekroczenia granicy. To naturalne, bo na szlakach migracyjnych największy ruch panuje wiosną i latem. Z drugiej strony: od kilku tygodni mamy do czynienia z eskalacją agresji na granicy, która boleśnie przypomina nam, że mamy do czynienia z operacją zaplanowaną przez Putina i Łukaszenkę, w której migranci bywają jedynie narzędziem.

O SPOKÓJ coraz trudniej, zwłaszcza po śmierci żołnierza Mateusza Sitka. Ale to właśnie spokoju i odpowiedzialności oczekujemy zarówno od rąk, które piszą ustawy, jak i od tych, które trzymają broń tuż przy granicy z wrogim nam państwem. Tymczasem nowy rząd działa tak jak stary. Rozbudowuje graniczne umocnienia i elektronikę (brzegi rzek granicznych – Bugu, Świsłoczy, Istoczanki – ma wkrótce obserwować m.in. ponad 5,5 tys. kamer termowizyjnych) i wprowadził strefę buforową, którą dzisiejsi ministrowie ochoczo krytykowali za czasów PiS.

Miała wejść w życie 4 czerwca (o, ironio). Dzień przed rząd wycofał się i naprędce zorganizował konsultacje społeczne, choć dwa spotkania – w Hajnówce i Białymstoku – chyba nie zasługują na to miano. Ostatecznie granica jest zamknięta od 13 czerwca na 90 dni.

JEST SUBTELNIEJ NIŻ ZA PIS: wtedy miała długość 400 kilometrów, dziś tylko 60. W większości (44 kilometry) obejmuje pas o szerokości 200 metrów. Na kilku obszarach (głównie rezerwatów przyrody) rozszerza się do maksymalnie 2 kilometrów. To oznacza, że wszystkie atrakcje i popularne ścieżki Białowieskiego Parku Narodowego są dostępne, na czym bardzo zależało mieszkańcom. Oczywiście sama atmosfera zagrożenia nie sprzyja żyjącemu z turystyki regionowi. Przykładem są bardzo nieprecyzyjnie sformułowane SMS-y z alertami RCB po angielsku, które dostają też zagraniczni turyści (w tłumaczeniu): „Zakaz przebywania przy granicy z Białorusią. Wejście bez zezwolenia zabronione. Żołnierze mogą używać broni. Zawróć natychmiast!”.

NOWY RZĄD starał się odróżnić od PiS jeszcze jednym – minister Siemoniak zapowiedział przepustki dla dziennikarzy. Szkoda, że w rozporządzeniu nie ma po tym śladu – o przepustkę (tak jak za PiS) można wnioskować do Straży Granicznej. Dziennikarze OKO.Press w SG w Białowieży dowiedzieli się, że w strefie można przebywać 2 godziny, ale tylko w konkretnym miejscu. Na rozpatrzenie wniosku placówka ma 7 dni. Czy w strefie będą mogły działać organizacje pomocowe? Odpowiedź na to pytanie już znamy. Gdy politycy ówczesnej opozycji 3 lata temu krzyczeli, że przepisy wprowadzone przez PiS są niekonstytucyjne, mieli rację. Wtedy aktywiści i dziennikarze masowo odmawiali przyjęcia mandatów za wjazd do strefy, a potem wygrywali procesy w sądach. Teraz nie będzie inaczej, bo władza korzysta z tego samego prawa.

NADAL BRAKUJE JEDNEGO: merytorycznego uzasadnienia. Oczywiście, że służby zawsze wolą mieć zamknięty teren działań, ale czy na pewno to konieczne? Czy zbadaliśmy skuteczność wprowadzenia strefy 3 lata temu? Jeśli są takie analizy, to głęboko w ministerialnych szafach. Coraz mocniej motywują nas strach i słowo „bezpieczeństwo”, odmieniane przez wszystkie przypadki, niż rozsądne argumenty. Jeszcze 2 lata temu 75 proc. wyborców Koalicji Obywatelskiej było przeciwko pushbackom, dzisiaj 61 proc. je popiera (tak wynika z sondażu IPSOS dla OKO.Press). W innym badaniu zrobionym przez IBRiS aż 86 proc. ludzi dopuszcza używanie broni przez wojsko na granicy. Akceptujemy strzelanie do ludzi?

– Tak – potwierdza w rozmowie z  „Tygodnikiem” Marcin Duma, badacz opinii społecznych, prezes IBRiS. – Szokujące, prawda? Przyczyny są dwie: na migrantów patrzymy przez pryzmat zamaskowanych mężczyzn, którzy nie potrzebują naszej pomocy. Po drugie: kontekst muru czyni tych ludzi częścią rosyjskiej machiny wojennej. Samo sformułowanie „wojna hybrydowa” w naszym przekonaniu sankcjonuje takie środki: jak jest wojna, to się strzela i giną ludzie. To jest dla nas w porządku.

TEN STRACH sprzyja łatwym osądom: gdy zatrzymano trzech żołnierzy, cały komentariat grzmiał o „zamachu na polski mundur”. Pisałem wtedy, że jeśli z setek przypadków użycia broni jeden kończy się zatrzymaniem, to może ma to jakieś podstawy. 16 czerwca Przemysław Wipler w TVN24 nieoczekiwanie poinformował, że o sprawie rozmawiano na Radzie Bezpieczeństwa Narodowego: „To nie był pierwszy raz użycia w sposób nieprawidłowy broni przez tych konkretnych żołnierzy, oni strzelali w kierunku nie tylko wycofującej się grupy osób, które już były po stronie białoruskiej, ale też w kierunku, w którym byli ich koledzy żołnierze i funkcjonariusze Straży Granicznej”. Dodał, że zdarzenie zarejestrowały cztery osobne kamery.

Na fali wzmożenia służby za chwilę dostaną większe uprawnienia (niektóre z nich bardzo potrzebne, jak prawo do korzystania z armatek wodnych dla SG). Jest już projekt ustawy z listą „okoliczności, kiedy użycie broni z założenia nie jest przestępstwem”. Nowa propozycja zakłada też „możliwość użycia oddziałów Wojska Polskiego na terytorium państwa polskiego bez potrzeby ogłaszania stanu wyjątkowego czy wojennego; dotychczas było to niemożliwe" – poinformował premier Donald Tusk.

Lampki ostrzegawcze w naszych umysłach powinny zapalić się, zanim będziemy musieli przywoływać słowa Benjamina Franklina o tym, jak się kończy oddawanie wolności w zamian za bezpieczeństwo.