Karta, która przywraca sprawczość. Walczymy o świat, w którym seniorzy nie są niewidzialni

W jednym z tych krótkich zdań kryje się gorzka diagnoza dotycząca codziennej rzeczywistości tysięcy seniorów. Dla nich luksus to nie drogie samochody czy zagraniczne wyjazdy. Ma raczej postać świeżego mięsa, sezonowych owoców i pewności, że jutrzejszy obiad nie stoi pod znakiem zapytania. Caritas Polska i Fundacja Biedronki zrealizowały już osiem edycji programu dla seniorów, którzy oprócz wsparcia finansowego potrzebują też obecności drugiego człowieka.

Raport IPSOS Polska, przygotowany na zlecenie Fundacji Biedronki, jest jak zimny prysznic, który ma obudzić naszą zbiorową wrażliwość. Statystyki są brutalne: co czwarty senior w Polsce rezygnuje z podstawowych produktów spożywczych z powodów finansowych. Mięso, masło czy świeże owoce stają się dla nich produktami „premium”, na które nie mogą sobie pozwolić, gdy zapłacili czynsz, kupili leki i opłacili podstawowe potrzeby.

Ale niedożywienie to tylko wierzchołek góry lodowej. Co drugi starszy człowiek zmaga się z ogromną samotnością, często połączoną z lękiem i depresją. Badacze nadali tym ludziom trafne określenia: „samotni domatorzy”, „służący chorego ciała” czy „zbieracze nieśmiałych marzeń”. To osoby uwięzione we własnych czterech ścianach — często dosłownie, ponieważ 76 procent z nich ma trudności z poruszaniem się, a 65 procent ocenia swoje zdrowie jako złe lub bardzo złe. Ponad 30 procent respondentów przyznaje wprost, że nie mają na kogo liczyć w kryzysie.

W odpowiedzi na tę sytuację Caritas Polska i Fundacja Biedronki realizują już od ośmiu edycji program „Na codzienne zakupy”. W ostatniej z nich pomoc dotarła do 11 081 osób, a jej wartość przekroczyła 25 milionów złotych. Od początku trwania wsparcie otrzymało co najmniej 75 tysięcy seniorów, na co przeznaczono ponad 135 milionów złotych. Mechanizm programu jest nowoczesny i przede wszystkim godnościowy: seniorzy otrzymują karty przedpłacone na zakupy w sklepach Biedronka i samodzielnie decydują o tym, co kupią.

Środki finansowe na karcie są bardzo ważne, ale siłą napędową programu są ludzie. Caritas ma specjalny kapitał: sieć 1200 Parafialnych Zespołów Caritas oraz ponad 4 tysiące wolontariuszy. „Samotność to nie brak ludzi wokół, to brak relacji” — mówi Małgorzata Jarosz-Jarszewska, zastępca dyrektora Caritas Polska.

Wolontariusze są „łącznikami ze światem”: pomagają w zakupach, odwiedzają podopiecznych i przy okazji, pijąc z nimi herbatę, słuchają wspomnień, spędzają z nimi czas. Dla pani Eli, 64-letniej samotnej kobiety, wizyta wolontariusza to wszystko, co może rozświetlić zwykły dzień. Po śmierci syna czuła się całkowicie osamotniona. Tymczasem pani Maria, która jest wolontariuszką od 36 lat, mówi o przekazywanej karcie: „To radość dla tych, którzy ją otrzymują, ale także dla mnie. Ci ludzie są biedni, ale samotność to ich największy ciężar”.

Caritas Polska zachęca do odrodzenia „kultury sąsiedzkiej”. Profesjonalizm w zarządzaniu ogromnymi budżetami można tu połączyć z prostym, ludzkim apelem: rozejrzyjmy się. Filiżanka kawy, pomoc w zakupach — te drobne działania mogą wyciągnąć kogoś z izolacji. Systemowe wsparcie finansowe i lokalna empatia to dwa filary, które, jak wskazuje program „Na codzienne zakupy”, pozwalają wyjść seniorom z cienia. Dzięki nim starsi ludzie, którzy najbardziej tego potrzebują, otrzymują realne, znaczące wsparcie finansowe i — co najważniejsze — bliskość drugiego człowieka, zainteresowanie i potrzebne poczucie wspólnoty. Nie są już niewidzialni dla społeczeństwa.