Nowy porządek na rynku pracy. PIP zyskuje narzędzia do walki ze śmieciówkami

Twoja siostra usłyszała, że nie dostanie umowy o pracę, bo na pewno od razu zajdzie w ciążę i zniknie z pracy na długie miesiące? Sąsiad w swojej branży może liczyć tylko na B2B? A może Ty sam albo sama od lat pracujesz na zleceniu, bo to przecież normalne – nieważne, że codziennie stawiasz się w pracy w konkretnych godzinach, a Twoją pracą zarządza i nadzoruje ją przełożony? 

Umowa o pracę to Twoje prawo!

Nie musisz się na to godzić. Umowa o pracę to nie fanaberia ani prezent, to prawo. 

8 lipca 2026 roku weszły w życie nowe przepisy o Państwowej Inspekcji Pracy. Co to oznacza? Nowy porządek na rynku pracy i większą ochronę praw pracowniczych. 

Teraz Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła przekształcić Twoją umowę śmieciową w umowę o pracę, gwarantując należne Ci prawa pracownicze:

→ płatny urlop 

→ płatne zwolnienie chorobowe 

→ ochronę przed zwolnieniem z dnia na dzień 

→ płatny urlop macierzyński, ojcowski i rodzicielski 

→ inne uprawnienia z Kodeksu pracy zwiększające pewność i bezpieczeństwo pracy

Skuteczna walka z nadużyciami

Głównym celem wprowadzonych zmian jest skuteczna walka z wypychaniem pracowników i pracownic na pozorne umowy cywilnoprawne, które pozbawiają ich praw pracowniczych. Chodzi o sytuacje, gdy zgodnie z prawem pracownik powinien być zatrudniony na umowę o pracę, ale zamiast tego ma umowę zlecenia, B2B lub inną. 

Przepisy Kodeksu pracy od ponad 20 lat jasno wskazują, że nie wolno zastępować umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, jeżeli pomiędzy pracodawcą i pracownikiem zachodzi stosunek pracy (artykuł 22 Kodeksu pracy). 

Stosunek pracy to sytuacja, w której pracownik lub pracownica:

• wykonuje osobiście określoną pracę,
• pracuje pod kierownictwem lub nadzorem pracodawcy, przełożonego lub przełożonej,
• ma wyznaczone miejsce i czas pracy.

Ważne! Prawidłowo zawarte umowy cywilnoprawne nie są zagrożone. Nowe przepisy pozwalają Państwowej Inspekcji Pracy skutecznie egzekwować prawo, które już obowiązuje.

Pracujesz jak na etacie, ale na śmieciówce? Czytaj dalej

Jeżeli jesteś zatrudniona lub zatrudniony na umowę cywilnoprawną (na przykład zlecenie), a uważasz, że powinnaś lub powinieneś zgodnie z prawem mieć umowę o pracę, możesz zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy.

Inspektor lub inspektorka Państwowej Inspektor Pracy przeprowadzi kontrolę. Pracodawca nie dowie się, co spowodowało kontrolę ani kto poprosił PIP o pomoc.

Jeżeli inspektor wykryje nieprawidłowości, w pierwszej kolejności wyda polecenia usunięcia naruszeń. Oznacza to, że inspektor wyznaczy termin na zawarcie umowy o pracę lub ustalenie faktycznych warunków współpracy w taki sposób, żeby była zgodna z prawem.

Dopiero w przypadku, kiedy polecenie nie zostanie wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę. 

Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia. 

Co ważne, w przypadku odwołania sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia. Zapewni to ochronę przed zwolnieniem lub rozwiązaniem umowy w trakcie postępowania przed sądem. 

Czy pracodawcy mają się czego obawiać?

Nie – jeżeli przestrzegają prawa. Zdecydowana większość polskich pracodawców działa i zatrudnia zgodnie z prawem. Te firmy musiały jednak konkurować z nieuczciwymi podmiotami, które łamały przepisy i obniżały w ten sposób swoje koszty. Zmiany w Państwowej Inspekcji Pracy to ważny krok w kierunku wyrównania zasad gry i wprowadzenia jednakowych, wysokich standardów na rynku pracy.

Firmy i organizacje miały czas przed wejściem w życie nowych przepisów (8 lipca 2026 roku) na zweryfikowanie, czy ich umowy cywilnoprawne ze współpracownikami są zgodne z prawem. Jeżeli faktyczne warunki zatrudnienia danej osoby mają cechy stosunku pracy, firma powinna podpisać z tym pracownikiem lub pracownicą umowę o pracę.

Oczywiście umowy cywilnoprawne są w określonych sytuacjach odpowiednią formą współpracy. Te umowy wciąż będą obowiązywać, a Państwowa Inspekcja Pracy ich nie zakwestionuje.

Więcej informacji na stronie: Reforma Państwowej Inspekcji Pracy – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – Portal Gov.pl