Gdzie leżą szczątki Mojżesza?

Szczyt góry Nebo: zapewne nadal rośnie tu drzewo oliwne, które Jan Paweł II zasadził podczas pielgrzymki do Ziemi Świętej w roku 2000. Ongiś na górze znajdował się klasztor franciszkanów oraz kościół – nadbudowany w obecnym wieku, wzniesiony pierwotnie w drugiej połowie wieku IV, w miejscu spoczynku pustynnego przywódcy Izraelitów.

Przypomnijmy – kiedy zbliżał się kres czterdziestoletniej tułaczki, Najwyższy ogłosił decyzję odnośnie do Mojżesza i Aarona: „nie zaprowadzicie zgromadzenia tego do ziemi, którą oddaję im” (Lb 20, 12; Cylkow). Jako pierwszy na górze Hor umarł Aaron. Młodszemu z braci zależało, by móc choć spojrzeć z oddali na Ziemię Obiecaną. Siedem rozdziałów później usłyszał: „Wstąp na tę górę Abarym, i spójrz na ziemię, którą oddaję synom Israela, [a] gdy obejrzysz ją, przyłączon będziesz do ludu twego i ty, jako przyłączon został Ahron, brat twój” (Lb 27, 12-13). Abarim to nazwa całego zajordańskiego pasma górskiego, którego najwyższym szczytem jest właśnie Nebo (po arabsku: Nibu). Ci, którzy – jak papież – tam dotarli, relacjonują, że rozciąga się stamtąd wspaniały widok na Izrael, a przy sprzyjających warunkach można nawet dojrzeć Jerozolimę.

Mogłoby się więc wydawać, że miejscem wiecznego spoczynku Mojżesza – tak jak jego brata – będzie szczyt góry, tymczasem: „wstąpił Mojżesz ze stepów Moabu na górę Nebo… umarł tam Mojżesz sługa Wiekuistego… [i] pochowano go w dolinie [hebr. gaj], na ziemi Moab, naprzeciw Beth-Peor” (Pwt 34, 1. 5. 6). Zarówno w przekładzie rabina Cylkowa, Biblii Tysiąclecia, jak i Biblii Warszawsko-Praskiej „pochowano go”, co sugerowałoby działanie Izraelitów, natomiast dosłownie – tak jak w „Brytyjce” Towarzystwa Biblijnego – „pogrzebał go”. Według tradycji zrobił to sam Najwyższy. Tylko gdzie? Obozowisko Izraelitów znajdowało się wówczas „w nizinie [hebr. gaj], naprzeciw Beth-Peor” (Pwt 3, 29). Czyżby miejsce to zostało zidentyfikowane przez muzułmanów? W każdym razie ok. 10 km na południe od Jerycha znajdowało się niegdyś niewielkie sanktuarium Nabi Musa (arab. Prorok Mojżesz), które z czasem rozrosło się do kompleksu z meczetem, w którym – jak utrzymują muzułmanie – umiejscowiony jest grób.

Szczyt góry czy jednak dolina? Pismo daje odpowiedź: „i nie zna nikt grobu jego, aż po dziś dzień” (Pwt 34, 6).