„Ślub”: Witold Gombrowicz w czystej postaci

Pierwsza w Polsce operowa inscenizacja „Ślubu”, jednego z ważniejszych dramatów literatury współczesnej, została przygotowana dla Teatru Wielkiego w Poznaniu w ramach programu „Zamówienia kompozytorskie”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Warstwę muzyczną dzieła stworzył Zygmunt Krauze, uznany polski kompozytor przełomu wieków. Artysta wśród trojga głównych realizatorów jest tym, który po raz pierwszy współpracuje z poznańską sceną. Za libretto i reżyserię odpowiada Krzysztof Cicheński, od lat eksplorujący przestrzenie leżące na styku teatru dramatycznego i operowego. Kierownictwo muzyczne powierzono Katarzynie Tomali-Jedynak, posiadającej w repertuarze wiele współczesnych realizacji. W głównych partiach wystąpią: Michał Partyka, Jan Jakub Monowid, Łukasz Konieczny i Gosha Kowalinska.

Gombrowicz zaczął pisać „Ślub” w czasie wojny, w Buenos Aires, a ukończył go w 1948 roku. To jeden z jego trzech utworów scenicznych, obok dramatów „Operetka” i „Iwona, księżniczka Burgunda”. Autor perfekcyjnie lawiruje tu między formami gęstymi od emocji i mnogości znaczeń, pozostawiając szerokie pole do psychologiczno-filozoficznej refleksji nad ludzkim ego. „Ślub” to studium dramatu człowieka, który nie potrafi znaleźć własnego, autentycznego oblicza. Widz obserwuje konflikt pomiędzy światem młodych i starych, między byciem sobą a sztucznością. Gombrowicz tworzy rzeczywistość-nierzeczywistość: szaloną i absurdalną, pokazując świat zniszczony wojną, którego nie da się odbudować według dawnych reguł.

Ten kontekst gombrowiczowskiego dramatu wybrzmiewa dziś szczególnie, gdy w Europie i na świecie toczą się konflikty zbrojne, a widmo kolejnej wielkiej wojny wychodzi poza sferę abstrakcji. Henryk, główny bohater, śpi i śni o Ojcu, Matce, Mani, o władzy i o Polsce. Wszystko wydaje mu się bardzo rzeczywiste, swojskie, jednak w codzienne sytuacje, znane sprzed wojny, wkradają się sprzeczności i deformacja. Mimo że akcja dramatu to sen, a postaci są wytworem wyobraźni Henryka, mają one na niego wpływ, wymagają zachowywania się w określony sposób. To źródło poczucia pustki głównego bohatera i problemów z określeniem własnej tożsamości. Właśnie ta przytłaczająca wręcz pustka jest doświadczeniem człowieka XX i XXI wieku, uczestniczącego w wojnie, będącego świadkiem, sprawcą lub ofiarą bestialskich czynów przeciw ludziom i ludzkości. Pytanie, jak z tej pustki odtworzyć świat, jak zaprowadzić nowy porządek, zadają ci, którzy patrzą z bliska na zniszczone miasta, odgruzowują pozostałości po budynkach, odnajdują kolejne masowe groby torturowanych dorosłych i dzieci. Henryk robi to z pobudek egoistycznych, dla własnej satysfakcji, ale też i z zemsty za utracone na wojnie lata – powołuje świat na wzór dawnego, w którym funkcjonował, czuł się bezpiecznie, snuł plany i miał marzenia. Tym samym sprowadza na swoje „królestwo” te same klęski, z którymi zmaga się ludzkość.

„Ślub” to Gombrowicz w czystej postaci: ironia, deformacja i absurd. Przejmująca muzyka Zygmunta Krauzego doskonale dopełnia dramat rozgrywający się na scenie. Wejście w oniryczny, tajemniczy świat spektaklu uzmysławia, że megalomania, władza i chęć kontroli to grzechy nie tylko czasów przeszłych, to również skaza współczesności. Mocny przekaz, obnażenie niedoskonałej natury człowieka, zdeformowanej poprzez pragnienia. Obraz ludzkiej psychiki bez filtrów, inscenizacja na miarę obecnych czasów. Czy ku przestrodze?

Tuż po prapremierze „Ślub” pojawi się na scenie Teatru Wielkiego – Opery Narodowej. To kolejna wizyta poznańskiego Teatru Wielkiego w Warszawie. W ostatnich latach koncertowe wykonanie „Parii” Stanisława Moniuszki oraz tryptyk baletowy „BER” spotkały się z zainteresowaniem tamtejszych odbiorców, jak i krytyki. Prezentacja najnowszej poznańskiej produkcji w stolicy to element współpracy między instytucjami kultury oraz inspirująca konfrontacja z nową publicznością.

Opera „Ślub” wpisuje się w hasło
POKOLENIA, towarzyszące sezonowi 24/25: realizacja premiery łączy artystów różnych generacji, scala ich wrażliwość i wiąże w nieuchwytnym ciągu wzajemnych oddziaływań. 

Teatr Wielki w Poznaniu
piątek, 22.11.2024,
godz. 19:00 PRAPREMIERA
sobota, 23.11.2024,
godz. 19:00
niedziela, 24.11.2024,
godz. 18:00

Teatr Wielki – Opera Narodowa
niedziela, 1.12.2024,
godz. 18:00