Szanowny Użytkowniku,

25 maja 2018 roku zaczyna obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). W związku z tym informujemy, że wprowadziliśmy zmiany w Regulaminie Serwisu i Polityce Prywatności. Prosimy o poświęcenie kilku minut, aby się z nimi zapoznać. Możliwe jest to tutaj.

Rozumiem

Reklama

Dzieje fizyki w Polsce

Dzieje fizyki w Polsce

18.10.2014
Czyta się kilka minut
4 października 2014 r. odbyło się „Pożegnanie z Hożą”. Fizycy z Uniwersytetu Warszawskiego, absolwenci, koledzy z innych ośrodków, studenci żegnali się z gmachem, który przez około sto lat stanowił główny ośrodek polskiej fizyki.
P

Pożegnanie charakterystycznego budynku – nowy adres Wydziału Fizyki UW to Pasteura 5 – stało się pretekstem do wspomnień, podsumowań i refleksji nad drogą, którą przeszło to niezwykłe środowisko, nad wartościami, jakie je wyróżniały, nad możliwością ich zachowania w dzisiejszych czasach. Dominowało wzruszenie – któż się nie wzrusza, wspominając czasy młodości! – ale i duma z tego, co zostało przy Hożej 69 wypracowane.
Kiedy w połowie lat 70. zaczynałem studia na Wydziale Fizyki, Bogdan Cichocki, wtedy młody asystent, przywitał nas groźnym spojrzeniem: „Hmm, wybraliście fizykę? Bardzo dobry wybór! A dlaczego? Bo wyobraźcie sobie sytuację: lato, plaża, piękne dziewczyny, wszyscy faceci naprężają muskuły i skaczą za piłką plażową. A wy wtedy pytacie: a czy wiecie dlaczego, jak jest silny mróz, to śnieg skrzypi, a jak słaby, to nie skrzypi? I już wygraliście!”. Do podobnych argumentów odwoływał się podczas „Pożegnania z Hożą” absolwent tego wydziału, obecny rektor warszawskiej SGH Tomasz Szapiro. Fizyka zawsze była atrakcyjna: stanowiła intelektualne wyzwanie, otwierała okno na świat, sprzyjała poszerzaniu horyzontów, także filozoficznych i humanistycznych.
Wydany właśnie tom „Fizycy wspominają” opisuje historię XX-wiecznej fizyki w Polsce. Zebrano w nim 22 rozmowy przeprowadzone w latach 1982–2012 i opublikowane wcześniej w „Postępach Fizyki” oraz trzy wspomnienia autobiograficzne. Rozmowy z uczonymi, którzy odegrali szczególną rolę w rozwoju fizyki w naszym kraju – dzisiaj większość z nich już nie żyje – przeprowadzali ich współpracownicy, zwykle uczniowie, czasem inne bliskie im osoby. Redaktorzy książki wnieśli teraz jedynie drobne poprawki, dodali przypisy i uzupełnienia. Prawie wszystkie rozmowy dotyczą czasów odległych, słabo znanych przez pokolenie aktywnych obecnie fizyków.
Księgę tę można porównywać z innymi, podobnymi. Przychodzi mi na myśl tom „Origins. The lives and worlds of modern cosmologists” – zbiór wywiadów przeprowadzonych pod koniec lat 80. ubiegłego wieku z najwybitniejszymi kosmologami przez Alana Lightmana i Robertę Brawer (Harvard University Press, 1990). Zbiór ma charakter ankiety, Lightman i Brawer zadają wszystkim te same pytania: o dzieciństwo, studia, karierę, źródła naukowej inspiracji, godzenie kariery z życiem osobistym. Proszą też o komentarz do słów Stevena Weinberga, zawartych w książce „Sen o teorii ostatecznej” – że im więcej wiemy o Wszechświecie, tym bardziej wydaje się on chybiony (pointless). Sam Weinberg stara się tłumaczyć, inni, jak Jim Peebles, stwierdzają, że zapewne tego dnia noblista pokłócił się rano z żoną, albo zgadzają się, jak Jerry Ostriker, że całe ludzkie doświadczenie jest donkiszoterią.
Inny przykład to „Rody uczone. Kreski do szkicu”, zbiór rozmów Magdaleny Bajer z przedstawicielami kilkudziesięciu rodzin, w których tradycje naukowe przechodziły z pokolenia na pokolenie (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2013). Także tutaj autorka zadaje podobne pytania wszystkim rozmówcom. Zarówno „Origins”, jak „Rody uczone” mają swoje zalety. W przypadku „Origins” chodzi o wąską, ale kosmicznie wielką dziedzinę, w przypadku „Rodów uczonych” – o bardzo ważną grupę społeczną.
Obie książki powstały jednak w stosunkowo krótkim okresie, natomiast zbiór „Fizycy wspominają” zawiera rozmowy prowadzone w ciągu 30! I to jakich – od głębokiego stanu wojennego do „zielonej wyspy” szczęśliwości powszechnej, w jakiej teraz żyjemy. To nie tylko fascynujący zapis historii rodzenia się (niemal od zera) całej dziedziny naukowej, ale też odbicie XX-wiecznej historii Polski. Niektóre z rozmów są wyjątkowo przejmujące, zarówno ze względu na tło historyczne, jak i osobiste dramaty bohaterów, w innych uderza wielka otwartość mówienia o sprawach personalnych, o charakterach, konfliktach, przywarach i słabościach wspominanych osób.
30 lat to więcej niż jedno pokolenie. Dla wnikliwego czytelnika cenne będzie porównanie, w jaki sposób rozmawiało się i wspominało własną działalność na początku lat 80., a w jaki – kilka lat temu. Książka mówi więc nie tylko o historii fizyki w Polsce, ale i o historii rozmowy.

„Fizycy wspominają”, przedmowa Adam Sobiczewski, przypisy Andrzej Kajetan Wróblewski, redakcja Andrzej Michał Kobos, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej i Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2014

Czytasz ten tekst bezpłatnie, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum
Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]