carska Rosja: najważniejsze informacje

Przedstawienie „Incognito” Omskiego Teatru Dramatycznego na podstawie „Rewizora” Nikołaja Gogola, Moskwa 2018 r. // Fot. Gerarus / CC-BY-SA-4.0
Wersja audio

„Rewizor” Gogola ma 190 lat. Satyra na rosyjską władzę przetrwała carów i cenzurę

Sylwia Frołow
Wiosną 1836 r. wystawiono sztukę „Rewizor” Nikołaja Gogola. Dlaczego cenzura ją puściła, choć obnaża ona rosyjskie podejście do władzy? I dlaczego dzieło…
Jan Matejko, „Stefan Batory pod Pskowem”, 1872 r. Malarz przedstawił tu raczej treść ideologiczną niż prawdę historyczną, np. rozejmu nie podpisano pod murami Pskowa, tylko w Jamie Zapolskim, a Batorego (przed którym klęczy władyka Cyprian z Połocka) nie było wtedy w obozie. W centrum stoi legat papieski Antonio Possevino, na lewo od niego siedzą Janusz Zbaraski i Michał Haraburda, kierujący delegacją królewską w negocjacjach pokojowych. // Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum

Stefan Batory. Król, który się Moskwie nie kłaniał

Maciej Müller
450 lat temu, w grudniu 1575 roku, szlachta Rzeczypospolitej wybrała na króla Stefana Batorego, wojewodę węgierskiego Siedmiogrodu. Dzieje jego błyskotliwych…
Danuta Stenka jako Katarzyna w przedstawieniu "Termopile polskie", reż. Jann Klata. Teatr Narodowy w Warszawie // Fot. Karolina Jóźwiak / Archiwum Artystyczne Teatru Narodowego

Teatr Jana Klaty jest mocny, dający do myślenia i mało przyjemny

Dariusz Kosiński
Rosja nie kieruje się sentymentami, a logika jej historii nie ma litości dla słabych. Gdy przerażony Stanisław August widzi, że wkrótce straci tron, i pyta, co…
Błogosławieństwo pułku wyruszającego na daleki wschód podczas wojny rosyjsko-japońskiej. Rosja, lata. 20 XX wieku. // Alamy / B&EW

Rosyjska Cerkiew i „święta wojna” z Japonią

Aleksander R. Michalak
W latach 1904-1905 wojenny zapał ogarnął w Rosji także prawosławną Cerkiew: jej duchowni święcili żołnierzy idących na japoński front i dostarczali wojnie…
Cerkiew Przemienienia Pańskiego w miejscowości Ninilchik. Alaska, 30 kwietnia 2025 r. // Fot. Kacper Dziekan
Wersja audio

Prawosławna Alaska. Podróż śladami rosyjskiej kolonizacji

Kacper Dziekan
Najbardziej trwałym dziedzictwem Rosji na amerykańskiej Alasce jest Cerkiew, która wrosła w tutejszy krajobraz. Dziś, w czasie wojny Putina, jej dawne…
Widok portu w Jużnem pod Odessą, 2008 r. // Fot. Minami Himemiya / Wikimedia.org / CC BY SA-2.5

Metropolita Szeptycki zamiast Czerwonohradu: w cieniu wojny Ukraina prowadzi deimperializację nazw miejscowości

Grzegorz Skrukwa
To kolejny krok w procesie, który zaczął się dekadę temu – w 2014 roku, po rewolucji Majdanu. W międzyczasie usuwano już pomniki i nazwy związane z okresem…
Jan Matejko, Iwan Groźny, 1875 r. (fragment). Obraz przedstawia scenę prowadzenia na szubienicę Michaiła Jakowlewicza Morozowa, wojewody i namiestnika inflanckiego. Obok cara idzie metropolita moskiewski, Lewta, i carewicz Fiodor. Za nimi - caryca Maria i słynący z okrucieństwa wobec zbuntowanych bojarów Malut Skuratow. Skazany Morozow ubrany jest w poniżający strój błazna // Fot. Paweł Czernicki / MNK w Krakowie / materiały prasowe

„To niesłychana tyrania” – donosili wywiadowcy króla Zygmunta Augusta o Rosji Iwana Groźnego. Na pierwszy polski przekład ich raportu trzeba było czekać do dziś

Wojciech Konończuk
Czytanie tekstów historycznych – jak tego dokumentu, który powstał 450 lat temu – pozwala lepiej rozumieć istotę współczesnej Rosji. Nie ma państwa w Europie,…
Witryna księgarni Leona Idzikowskiego z reklamy z 1890 roku / archiwum autora

To polskie wydawnictwo należało do największych w całej Europie. I wpłynęło na rozwój kultury w carskiej Rosji

Stanisław Calik
165 lat temu pewien młody przedsiębiorca z Krakowa otworzył w Kijowie polską księgarnię. Tak zaczęła się niezwykła historia, bez której wiele spraw mogłoby…
Patriarcha Moskwy Cyryl I i prezydent Rosji Władimir Putin, Wielkanoc 2019 r. / / fot. AP / Associated Press / East News

„Błogosław dobremu carowi”. Dlaczego Cerkiew wspiera Putina

Marek Kita, Artur Sporniak
Marek Kita, teolog, znawca prawosławia: Rosyjska cerkiew jest tragicznie uwikłana we wspieranie władzy. Tolerowano okrucieństwo cara w imię tego, że władza…
Michaił Lermontow, drzeworyt Fiodora Denisowicza Konstantinowa, 1964 r. / RIA NOVOSTI

Śmierć w burzy

Karol Fryta
Był jednym z najwybitniejszych rosyjskich poetów. Jego spuścizna mogła być większa, gdyby 27-letni Michaił Lermontow nie zginął w kontrowersyjnym pojedynku.