Józef Piłsudski: najważniejsze informacje

Marszałek Józef Piłsudski (1867–1935) w hotelu Bristol (Warszawa) ogłasza wycofanie się z działalności politycznej. Zdjęcie zrobione w lipcu 1923 roku // Źródło: Wikimedia

Zamach majowy 1926. Piłsudski, demokracja w II RP i cena władzy

Jacek Stawiski, Andrzej Chwalba
Dlaczego Józef Piłsudski zdecydował się na zamach majowy i jak ten przewrót zmienił II RP – o tym opowiada historyk prof. Andrzej Chwalba.
Marszałek Józef Piłsudski przed spotkaniem z prezydentem RP Stanisławem Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. Warszawa, 12 maja 2026 r. Od lewej: Kazimierz Stamirowski, Marian Żebrowski, Gustaw Orlicz-Dreszer, Józef Piłsudski, Tadeusz Jaroszewicz i Michał Galiński. // Fot. Wikipedia

Setna rocznica zamachu majowego. Czy przewrót Piłsudskiego musiał się wydarzyć?

Waldemar Łazuga
Od zamachu na Gabriela Narutowicza po maj 1926 roku: co łączy śmierć pierwszego prezydenta II RP z przewrotem Piłsudskiego?
Pułkownik Zieliński na froncie, Rarańcza, czerwiec 1915 r. // Archiwum Andrzeja Mirockiego

Gen. Zygmunt Zieliński, komendant Legionów. Żołnierze zwali go „Dziadkiem”, tak jak Piłsudskiego

Piotr Hapanowicz
100 lat temu zmarł Zygmunt Zieliński. Był jednym z najlepszych dowódców Legionów Polskich podczas I wojny światowej. Odważny, ale i uważny: żołnierzy napominał…
Józef Piłsudski, ilustracja z "L'Album de la Guerre 1914-1919", Paryż 1924 r. // Fot. The Print Collector / BE&W

Gdyby nie Piłsudski i zwycięstwo pod Warszawą, Litwa stałaby się częścią sowieckiej Rosji już w 1920 r.

Alvydas Nikžentaitis, Zbigniew Rokita
Jak w ciągu minionych 35 lat zmieniało się spojrzenie Litwinów na sporną polsko-litewską historię XX wieku? Czy polsko-litewski konflikt o Wilno z lat 1919-21…
Aleksandra Piłsudska na poświęceniu szkoły powszechnej im. Józefa Piłsudskiego w Bezdanach, 1937 r. / NAC

Komendantka Ola. 60 lat temu zmarła Aleksandra Piłsudska

Ewelina Burda
W gorsecie przemyca dynamit, w falbanach sukni rewolwery. Walcząca o niepodległość konspiratorka zostanie zapamiętana jednak głównie jako powściągliwa pani…

Cud nad Wisłą, czyli generał przed marszałkiem

Maciej Müller
Uparte nazywanie odparcia bolszewików cudem nad Wisłą to pokłosie przedwojennej narracji endeckiej, próbującej obniżyć zasługi Piłsudskiego, autora miażdżącego…
Na przyjęcie w restauracji Polonia Ignacy Daszyński przybył prosto ze spotkania z Józefem Piłsudskim, obaj ściśle współpracowali od lat. Na zdjęciu: Daszyński (w środku) i Piłsudski (z prawej) podczas walk Legionów nad Nidą w 1915 r. / NAC

Historia pewnego rautu

Tadeusz A. Olszański
„Nie ma wolnej Polski bez wolnej Ukrainy” – skąd się wzięło to zdanie? Kto i w jakiej formie użył go po raz pierwszy? Oto wyniki historycznego śledztwa.
Wojska polskie i ukraińskie wkraczają do odbitego bolszewikom Kijowa, maj 1920 r. / / DOMENA PUBLICZNA

Wyprawa kijowska

Tadeusz A. Olszański
Była to pierwsza od XVII wieku wspólna kampania wojsk polskich i ukraińskich. Została po niej legenda – jak to legendy, tylko częściowo prawdziwa.
Obrady parlamentu w Wiedniu, 17 czerwca 1907 r.; Michał Bobrzyński był wówczas posłem, wiceprezesem Koła Polskiego. / R. LECHNER / ÖSTERREICHISCHE NATIONALBIBLIOTHEK

Realista i fantasta

Waldemar Łazuga
Przed 1914 r. pierwszy był najpotężniejszą postacią Galicji, drugi mało znanym socjalistą i konspiratorem. Łączyło ich wiele. Pierwszego niektórzy zwali „…
Józef Piłsudski przed frontem polskich oddziałów po zajęciu Wilna, kwiecień 1919 r. / NAC

Wojna nieunikniona

Tadeusz A. Olszański
Rosja była wtedy naszym wrogiem. Każda Rosja, choć na polu bitwy starliśmy się tylko z tą czerwoną. Jak sto lat temu zaczął się konflikt polsko-bolszewicki?
Podczas walk nad Nidą Legiony zatrzymały rosyjską ofensywę. Od prawej: Józef Piłsudski, Ignacy Daszyński i Mariusz Zaruski. Listopad 1914 r. / ZBIORY MARIUSZA KOLMASIAKA / EAST NEWS

Wybory Daszyńskiego

Mikołaj Mirowski
Kim był człowiek, który zadał śmiertelny cios komunizmowi w Polsce, i to zanim jeszcze – sto lat temu – zaczęła się wojna z bolszewikami?
Józef Piłsudski z oficerami polskimi oraz ukraińskimi ze sprzymierzonej z Polską armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, rok 1920. / HISTORY AND ART COLLECTION / ALAMY STOCK PHOTO / BEW

Spór o Piłsudskiego

Łukasz Jasina, Tomasz Nałęcz, Przemysław Żurawski vel Grajewski, Mikołaj Mirowski
Po 1918 roku Marszałek próbował ukształtować nową mapę Europy, z Polską jako ważnym podmiotem. Udało się czy nie?
Aktor Janusz Zakrzeński w roli Piłsudskiego na obchodach 90-lecia sformowania pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w Częstochowie, 29 listopada 2008 r. / GRZEGORZ SKOWRONEK / AGENCJA GAZETA

Popkulturowe odcienie Piłsudskiego

Mikołaj Mirowski, Jan Rojewski
Choć urodził się 150 lat temu, wielu do dziś go wielbi, a inni namiętnie dają wyraz niechęci do niego. Ciągle nie umiemy opowiedzieć o nim tak, jak…
Narada przed bitwą nad Niemnem. Marszałek Piłsudski w rozmowie z gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym, Żytomierz, wrzesień 1920 r. / fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie, KARTA /

Piłsudski: taktyk świetny, strateg przeciętny

Zygmunt Matuszak
Prof. Zygmunt Matuszak: Będąc Naczelnym Wodzem Piłsudski nie powinien stawać na czele grupy uderzeniowej znad Wieprza! Jego rola polegała na byciu w sztabie,…
Narada przed bitwą nad Niemnem. Marszałek Piłsudski w rozmowie z gen. Edwardem Rydzem-Śmigłym, Żytomierz, wrzesień 1920 r. / fot. Instytut Polski im. Gen. Sikorskiego w Londynie, KARTA /

Gdyby zwyciężyli Sowieci...

Tomasz Nałęcz
Gdyby Sowieci wygrali Bitwę Warszawską? Prof. Tomasz Nałęcz o możliwych scenariuszach pisze w dodatku 90 lat Bitwy Warszawskiej.
Józef Piłsudski / NAC

Mity z odzysku

Jakub Halcewicz-Pleskaczewski
Czy legenda Józefa Piłsudskiego służy jedynie za polityczny instrument, który ma budzić skojarzenia zsiłą, stanowczością iskutecznością? Już sam Piłsudski…