mur berliński: najważniejsze informacje

Jenny Erpenbeck, KAIROS, przeł. Eliza Borg, Znak Literanova 2025 // materiały prasowe

„Kairos”: powieść o rozkwicie i rozpadzie miłosnej relacji na tle jednoczących się Niemiec

Adam Woźniak
Nagrodzony Bookerem „Kairos” Jenny Erpenbeck to realistyczne świadectwo powolnego przenikania toksyn do świadomości idealistycznie nastawionych kochanków.
Kanclerz Helmut Kohl i premier Tadeusz Mazowiecki podczas mszy w Krzyżowej, 12 listopada 1989 r. // Fot. Karol Małcużyński / East News

Polska-Niemcy, 35 lat temu: dyplomatyczny tor przeszkód na drodze do Krzyżowej

Daniel Lemmen
Wizytę Helmuta Kohla w Polsce w listopadzie 1989 r. poprzedzały trudne negocjacje między Niemcami Zachodnimi a Polską. Jej efektem była wspólna deklaracja i…
Mur Berliński to dziś przede wszystkim atrakcja turystyczna, Berlin, październik 2024 r. // Fot. Łukasz Grajewski

35 lat temu upadł mur berliński. Dla wielu ludzi z opozycji w NRD było to zwycięstwo, ale trochę gorzkie

Łukasz Grajewski
Jesienią 1989 r. opozycja w Niemczech Wschodnich chciała zmieniać swój kraj na wzór Polski. Jednak większość obywateli NRD wybrała kurs na szybkie zjednoczenie…
Zabiegając o zachodnie kredyty, podczas wizyty w Nowym Jorku w grudniu 1988 r. Michaił Gorbaczow zapowiedział jednostronną redukcję armii sowieckiej i ograniczenie jej sił w krajach Europy Środkowej. Na zdjęciu od prawej: wiceprezydent USA George Bush, prezydent Ronald Reagan i przywódca Związku Sowieckiego, 7 grudnia 1988 r. W tle Statua Wolności. // World History Archive / BE&W

Agresja Rosji na Ukrainę uświadamia, jak pomyślnie dla nas potoczyły się wydarzenia lat 1989-91. Dlaczego Kreml odpuścił wtedy Europę Środkową?

Łukasz Kamiński
Gdy w marcu 1985 r. władzę w sowieckim imperium obejmował Michaił Gorbaczow, nic nie było przesądzone. Peany chwalące jego reformy ukazywały się nawet na…
Projekt (widziany z góry) Pomnika Wolności i Jedności, który właśnie powstaje w Berlinie. / MILLA & PARTNER

Dlaczego potrzebujemy pomników

Florian Mausbach
W stolicy Niemiec powinien powstać nie tylko monument Wolności i Jedności, upamiętniający przełom sprzed trzech dekad, ale także osobny pomnik poświęcony…
Na okładce: Przy Bramie Brandenburskiej, 31 grudnia 1989 r. / OWEN FRANKEN / CORBIS / GETTY IMAGES

Majstersztyk zjednoczenia

Filip Gańczak
Upadek muru berlińskiego nie gwarantował szybkiej jedności Niemiec. Kluczowa okazała się determinacja kanclerza RFN Helmuta Kohla i mieszkańców NRD. Ale i to…
Górnicy z kopalni soli potasowej w miejscowości Bleicherode w górach Harz protestują w 1990 r., domagając się zachowania miejsc pracy. Po unii walutowej kopalnia była początkowo zarządzana przez Urząd Powierniczy (Treuhand), wkrótce wstrzymano wydobycie. / EBERHARD KLÖPPEL / ULLSTEIN BILD VIA GETTY IMAGES

A myśmy się spodziewali

Łukasz Grajewski
Dla ludzi urodzonych w NRD zjednoczenie było często początkiem osobistych kryzysów, za które obwiniano bogatszy Zachód. Oto historia dwóch braci.
Kanclerz Niemiec Helmut Kohl i premier Tadeusz Mazowiecki. Warszawa, 9 listopada 1989 r. / KRZYSZTOF WÓJCIK / FORUM

Zjednoczenie a sprawa polska

Jacek Lepiarz
Między wspólnotą interesów a nieufnością: jak wyglądały relacje między Polakami i Niemcami w czasach przełomu 1989–1991?
Na ruinach dyktatury: partyjka szachów w opuszczonej wieży strażniczej – jednej z wielu, które tworzyły mur berliński. W oddali budynek Reichstagu, dziś siedziba Bundestagu. Rok 1990. / NORBERT MICHALKE / BEW

Wszystko mogło wyglądać inaczej

Ehrhart Neubert
Nie byłoby zjednoczenia, gdyby wcześniej obywatele NRD nie wyszli na ulice – wschodnioniemiecki opozycjonista i teolog wspomina tamte dni i emocje.
Lech Wałęsa ogłasza podpisanie porozumienia z rządem, Gdańsk, 31 sierpnia 1980 r. / PETER MARLOW / MAGNUM PHOTOS / FORUM

Wymiary Solidarności

Łukasz Kamiński
Jej powstanie było jednym z najważniejszych wydarzeń w historii Polski i cezurą w dziejach świata. Ale jej rola nie ogranicza się do obalenia komunizmu – jest…
„Złota przyszłość” – instalacja Ludwika Waseckiego / Fot. Archiwum prywatne Ludwika Waseckiego

Inne mury

Adrian Stachowski
Nie zdążyli z tą książką na rocznicę upadku muru berlińskiego. Ale za to ich antologia ukazuje się w czasie, kiedy powstają nowe mury.

Berlin 1961

Wojciech Pięciak, Joachim Trenkner
W minioną sobotę, 13 sierpnia, Berlin na chwilę zamarł: stanęła komunikacja, przystanęło wielu przechodniów.

Jak zbudowano mur

Joachim Trenkner
Moskwa, 31 grudnia 1960 r. Po placu Czerwonym lodowaty wiatr miota śniegiem. Na Kremlu trwa sylwestrowy bankiet. Wielu gości, także zagranicznych dyplomatów,…

Mur i pisarze

Doris Liebermann
Mur berliński jest obecny w niemieckiej literaturze jako koszmar i trauma.

Poker wokół Berlina

Manfred Wilke
Prof. MANFRED WILKE, historyk: Trudno o jednoznaczną ocenę, czy w czasie kryzysu berlińskiego realny był wybuch wojny. Ale Sowieci i Amerykanie przygotowywali…

Przeciw fatalizmowi wrogości

Krystyna Rogaczewska
Krystyna Rogaczewska, historyk: Nawet wtedy, gdy rozpad bloku sowieckiego wydawał się jeszcze mało realny, polska opozycja snuła plany wobec Niemiec. Uważano,…

Historia jednej ucieczki

Joachim Trenkner
Fantazja ludzi, którzy chcieli uciec z NRD, była nieograniczona: budowali tunele, konstruowali skrytki w autach, przebierali się za alianckich żołnierzy...…