Kraków: największa od stulecia prywatna darowizna dzieł sztuki

Dzięki darowi Teresy i Andrzeja Starmachów część jednego z najważniejszych prywatnych zbiorów w Polsce znajdzie się w publicznych kolekcjach. Przekazane prace będzie można zobaczyć na początku 2024 r. w otwartym po remoncie Bunkrze Sztuki.

22.11.2023

Czyta się kilka minut

Podpisanie umowy o przekazaniu kolekcji dla Muzeum Fotografii w Krakowie / fot. Dorota Marta / materiały prasowe
Podpisanie umowy o przekazaniu kolekcji dla Muzeum Fotografii w Krakowie / fot. Dorota Marta / materiały prasowe

Teresa i Andrzej Starmachowie są ważnymi postaciami dla polskiej kultury. W roku 1989 założyli w Krakowie galerię sztuki. „Nie chcieliśmy kompromisów” – wspominał po latach Andrzej Starmach w rozmowie dla „Gazety Wyborczej”. „Tworzenia kolejnej galerii, która ratowałaby się sprzedażą biżuterii i grafik”. I dodawał: „zdecydowaliśmy się na wersję bez wentylu bezpieczeństwa. Od samego początku mamy w ofercie tylko obrazy i rzeźby”. 

Galeria Starmach, początkowo funkcjonująca w kamienicy Pod Orłem na Rynku Głównym, a od 1997 r. w starannie wyremontowanym budynku dawnego Domu Modlitwy Zuckera na Podgórzu, stała się ważnym miejscem na mapie Krakowa. Co więcej, z powstałą w tym samym mieście Galerią Zderzak zapoczątkowała tworzenie nowoczesnych, profesjonalnych prywatnych galerii sztuki w Polsce. Była jedną z pierwszych, które weszły w poważny obieg międzynarodowy, wystawiając m.in. na prestiżowych targach Art Basel. Bez Andrzeja Starmacha rynek sztuki w naszym kraju powstawałby znacznie wolniej.  

Galeria od samego początku skupiała się na Grupie Krakowskiej oraz innych klasykach polskiej współczesności. Pokazywała też twórczość młodszych pokoleń, od Marka Chlandy, Mirosława Bałki, po Piotra Lutyńskiego. Prezentowała prace kanonicznych artystów XX w., m.in. Nobuyoshi Arakiego, Josepha Beuysa czy Andy’ego Warhola.

Robert Rumas, Alokacja (31/34), 2007, fotografia barwna, 30 × 40 cm, praca przekazana do Muzeum Fotografii w Krakowie / materiały prasowe

Na początku w kolekcji Starmachów były drobne prace: rysunki, szkice. Jednak dość szybko zaczęły do niej trafiać dzieła najwybitniejszych polskich twórców II połowy XX w. Było to możliwe, bo, jak często podkreśla Andrzej Starmach, ceny dzieł sztuki współczesnej w PRL-u były relatywnie niewielkie, ale też on sam poznał osobiście wiele artystek i artystów oraz dzieje ich twórczości. Potrafił dzięki temu wynajdować, także w prywatnych zbiorach, wyjątkowe prace. 

W 1920 r. Feliks „Manggha” Jasieński ofiarował Krakowowi liczącą blisko 20 tysięcy kolekcję dzieł, w tym prace najwybitniejszych twórców Młodej Polski oraz unikalny zbiór sztuki japońskiej. Dar trafił do tutejszego Muzeum Narodowego i znacząco zmienił jego profil. Dzieła z kolekcji Teresy i Andrzeja Starmachów mogą odegrać podobną rolę. 

Przekazanie kolekcji dla Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK / fot. Rafał Sosin / materiały prasowe

W zbiorach MOCAK-u znajdą się prace m.in. Magdaleny Abakanowicz, Władysława Hasiora, Tadeusza Kantora, Edwarda Krasińskiego i Jerzego Nowosielskiego. MuFo zaś zostaną przekazane dzieła m.in. Tomasza Ciecierskiego, Marty Deskur i Jadwigi Sawickiej. Ten dar znacząco wzmocni tworzone od nie tak dawna kolekcje obu muzeów, dzięki czemu staną się one jednymi z bardziej interesujących w kraju. 

Znaczenie decyzji Teresy i Andrzeja Starmachów wykracza jednak poza Kraków. Może się ona stać wzorem dla innych kolekcjonerek i kolekcjonerów. Skłonić ich, by w przyszłości przekazali posiadane przez siebie dzieła do publicznych kolekcji. Muzea bowiem, nawet przy znacznym wsparciu państwa, nie są w stanie dziś realnie konkurować na rynku sztuki. 

Jan Tarasin, bez tytułu, 1978/2002, fotografia czarno-biała, 30 × 41 cm, praca przekazana do Muzeum Fotografii w Krakowie / materiały prasowe

Dziękujemy, że nas czytasz!

Wykupienie dostępu pozwoli Ci czytać artykuły wysokiej jakości i wspierać niezależne dziennikarstwo w wymagających dla wydawców czasach. Rośnij z nami! Pełna oferta →

Dostęp 10/10

  • 10 dni dostępu - poznaj nas
  • Natychmiastowy dostęp
  • Ogromne archiwum
  • Zapamiętaj i czytaj później
  • Autorskie newslettery premium
  • Także w formatach PDF, EPUB i MOBI
10,00 zł

Dostęp kwartalny

Kwartalny dostęp do TygodnikPowszechny.pl
  • Natychmiastowy dostęp
  • 92 dni dostępu = aż 13 numerów Tygodnika
  • Ogromne archiwum
  • Zapamiętaj i czytaj później
  • Autorskie newslettery premium
  • Także w formatach PDF, EPUB i MOBI
79,90 zł
© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]
Krytyk sztuki, dziennikarz, redaktor, stały współpracownik „Tygodnika Powszechnego”. Laureat Nagrody Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy za 2013 rok.