Daj mi wszystko. Dar Teresy i Andrzeja Starmachów dla Krakowa

Dar Starmachów wpisuje się w krakowską tradycję donacji i jest już porównywany do darowizny Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego, który w 1920 r. ofiarował miastu liczącą blisko 20 tys. kolekcję dzieł, w tym unikalny zbiór sztuki japońskiej. Darowizna Jasieńskiego znacząco zmieniła profil tutejszego Muzeum Narodowego.

Podobnie dzieła ofiarowane przez Starmachów mogą wpłynąć na kształt dwóch młodych muzeów, posiadających nadal dość skromne zbiory. Jednak dużo istotniejsze jest pytanie, czy ta darowizna wpłynie na postawy innych kolekcjonerów i przyczyni się do tworzenia tradycji przekazywania dzieł do zbiorów publicznych. Bez wyrobienia takiego obyczaju nasze kolekcje muzealne nadal będą bardzo skromne – dziś największe światowe instytucje nie są w stanie sobie poradzić bez prywatnego wsparcia.

MOCAK otrzymał 79 dzieł lub ich zespołów, MuFo – 344 prace. Znacząca jest jednak nie tylko liczba ofiarowanych obiektów, ale też obecność wśród nich dzieł kluczowych dla naszej sztuki. Są wśród nich wszystkie prace składające się na ważną wystawę Tadeusza Kantora „Wszystko wisi na włosku”, pokazaną po raz pierwszy w Galerii Foksal w 1973 r. – to osiem niezagruntowanych, surowych płócien, do których artysta dodał wyimki z „realności gotowej”, jak deska, parasol, koło, kwiaty czy wypchany gołąb. Są też minimalistyczne „Liny” Magdaleny Abakanowicz i jej „Embriologia” składająca się z kilkudziesięciu różnej wielkości miękkich, jajopodobnych brył, pokazywana na Biennale w Wenecji. Jest wreszcie instalacja „Labirynt” Edwarda Krasińskiego z 1987 r.

Przez całe lata w samym centrum zainteresowania założonej przez Starmachów galerii była Grupa Krakowska. Dzieła artystów w niej skupionych stanowią także trzon ich kolekcji.

Ofiarowane prace pokazują również innych artystów, na przykład Władysława Hasiora, reprezentowanego przez 17 obiektów. Są tu dzieła Mirosława Bałki, Jadwigi Sawickiej, Mikołaja Smoczyńskiego czy Grzegorza Sztwiertni. Nie zabrakło wreszcie wielkoformatowej instalacji „Nowe Jeruzalem” Marty Deskur z 2007 r. – jednej z najbardziej efektownych prac powstałych w naszym stuleciu, z wizerunkami czternastu apostołów, do których pozowali artyści, pisarze i kuratorzy, m.in. Oskar Dawicki, Marcin Maciejowski i Wilhelm Sasnal.

Daj mi wszystko. Dar Teresy i Andrzeja Starmachów dla muzeów krakowskich. Bunkier Sztuki w Krakowie, wystawa czynna do 1 września 2024 r.