Reklama

Ocalałe skarby w Żydowskim Instytucie Historycznym

Ocalałe skarby w Żydowskim Instytucie Historycznym

13.11.2017
Czyta się kilka minut
Ż

Żydowskie skarby ocalały nie w muzeach, nie w zamkowych skarbcach czy bankowych sejfach, ale w cynowych skrzynkach, w bańkach na mleko, w poniemieckich magazynach na Dolnym Śląsku, w obozach koncentracyjnych Majdanka i Auschwitz, na strychach i w piwnicach niezburzonych domów Europy. Nie ma dobrego kryterium wyboru tej krótkiej prezentacji, zatem ten także jest bardziej osobisty niż artystyczny.

DZIECI W GETCIE WARSZAWSKIM

FOTOGRAFIE Z ARCHIWUM RINGELBLUMA

Któż może do końca, tak zwyczajnie, bez patosu, opowiedzieć o cierpieniu dziecka w czasie wojny? Nikt, ale mamy fotografie przedstawiające dzieci w getcie na tle murów, na ulicach, w mieszkaniach, przytułkach, szkołach – jeszcze żywe, czasami uśmiechnięte, jak ci mali szmuglerzy, w większości jednak osierocone, bezdomne i żebrzące.

MARCIN GOTTLIEB (1867–1936)

KOPIA OBRAZU MAURYCEGO GOTTLIEBA „AUTOPORTRET W STROJU ARABSKIM”, 1887 R. (FRAGMENT)

To kopia obrazu starszego brata, Maurycego, powszechnie uznanego za pierwszego „malarza żydowskiego” w Polsce. Oryginał zaginął, nie wiemy, czy istnieje.

Dawid Greinferberg (1909–1942)

MIASTECZKO, OLEJ, LATA 30. XX W.

Jego trzy obrazy były prezentowane w Londynie; zwrócone po wojnie trafiły do zbiorów ŻIH; są dotąd jedynym śladem po artyście.

JULIA PIROTTE (1907–2000)

JEJ MŁODSZA SIOSTRA MINDLA DIAMENT, MARSYLIA, 1943 R.

Na rok przed śmiercią ta słynna w Europie fotografik-dokumentalistka przekazała do zbiorów fotograficznych ŻIH ponad 300 sygnowanych odbitek swoich fotografii; większość pochodzi z lat 40. i 50. XX w.

NATAN BEN JOSEF

ZWÓJ ESTERY ZE ZŁOCZOWA, 2. POŁOWA XVIII WIEKU

Tekst Księgi Estery, tradycyjnie odczytywany w czasie święta Purim, zawsze dawał Żydom nadzieję na lepsze jutro.

MINIATURY MACEW

BIAŁY MARMUR, XIX/XX WIEK

W domach zapalano przed nimi świecę i odmawiano modlitwę w kolejną rocznicę śmierci najbliższych członków rodziny.

BRUNO SCHULZ (1892–1942)

AUTOPORTRET, 1919 R.

Jeden z sześciu rysunków Brunona Schulza w kolekcji sztuki ŻIH. I jedyny taki portret pisarza: przy pulpicie do rysowania na tle charakterystycznych dla jego twórczości obrazów.

MOSIĘŻNY NUMEREK Z SZATNI WIELKIEJ SYNAGOGI

NA TŁOMACKIEM W WARSZAWIE, PRZED 1943 R.

Po Wielkiej Synagodze pozostały fragmenty kolumn z jej wnętrza, nieliczne eksponaty pochodzące z wyposażenia, m.in. srebrna tacka oraz jedyny numerek z szatni – ofiarowany do zbiorów w 1954 r. Średnica numerka: 5,8 cm.

 

ALBUM RESORTU KAPELUSZY

Z GETTA ŁÓDZKIEGO, 1943 R.

W getcie łódzkim żyło 450 kapeluszników; utworzono dla nich tzw. resort, rodzaj fabryki ulokowanej w mieszkaniach. Na 35 kartach albumu artysta Dawid Friedman przedstawia pracę tego resortu, portrety zatrudnionych w nim Żydów oraz niemalże technologię powstawania kapeluszy. Album, oprawiony w sztywne, obciągnięte skórą okładki, dedykowany jest Aronowi Jakubowiczowi, przewodniczącemu Biura Resortów Pracy w łódzkim getcie. Po wojnie został odkopany przy ul. Lutomierskiej w Łodzi i przekazany Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej; od 1948 r. w zbiorach ŻIH.

„WYPRACOWANIE” ŁAI EFRAIMOWICZ

ARCHIWUM RINGELBLUMA

Twórcy z Oneg Szabat zbierali także relacje dzieci, proponując różne tematy wypracowań, np. „Jak wyglądało u nas wysiedlenie?”. Łaja kończy swoje wypracowanie tak: „Póki będę żyła, zawsze będzie stało mi przed [oczami] nasze wysiedlenie”. ©

NAJCENNIEJSZE ZBIORY, a także stworzone na ich podstawie warsztaty, opracowania i lekcje, można oglądać także on-line na portalu Delet: www.delet.jhi.pl

Autorka jest historyczką sztuki, kuratorką wystaw i kustoszem w Dziale Sztuki ŻIH.

Galeria zdjęć

Napisz do nas

Chcesz podzielić się przemyśleniami, do których zainspirował Cię artykuł, zainteresować nas ważną sprawą lub opowiedzieć swoją historię? Napisz do redakcji na adres redakcja@tygodnikpowszechny.pl . Wiele listów publikujemy na łamach papierowego wydania oraz w serwisie internetowym, a dzięki niejednemu sygnałowi od Czytelników powstały ważne tematy dziennikarskie.

Obserwuj nasze profile społecznościowe i angażuj się w dyskusje: na Facebooku, Twitterze, Instagramie, YouTube. Zapraszamy!

Newsletter

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]