Reklama

Alfabet Mazowieckiego

Alfabet Mazowieckiego

18.04.2007
Czyta się kilka minut
fot. W. Druszcz / Reporter
B

B

Balcerowicza reformy - pakiet ustaw przygotowanych jesienią 1989 r. przez wicepremiera i ministra finansów w rządzie Mazowieckiego, Leszka Balcerowicza, zakładający generalne urynkowienie gospodarki (dotychczas działającej na zasadach centralnego planowania).

Bonhoeffer Dietrich (1906-45) - teolog i pastor luterański, który jako jeden z nielicznych chrześcijan niemieckich otwarcie przeciwstawił się systemowi nazistowskiemu, stracony w kwietniu 1945 r.

F

"Fronda" - potoczne określenie grupy działaczy Stowarzyszenia PAX, tworzących wewnętrzną opozycję wobec Bolesława Piaseckiego. Należeli do niej: Stefan Bakinowski, Rudolf Buchał, Zygmunt Drozdek, Tadeusz Mazowiecki, Tadeusz Myślik, Ignacy Rutkiewicz, Wojciech Wieczorek i Janusz Zabłocki. "Frondyści" zostali we wrześniu 1955 r. zawieszeni przez władze PAX-u, a następnie sami odeszli z organizacji.

G

Głodówka w kościele św. Marcina w Warszawie - akcja protestacyjna podjęta w maju 1977 r. celem wymuszenia zwolnienia aresztowanych na fali protestów po śmierci Stanisława Pyjasa (7 maja 1977 r.) działaczy opozycji. Rzecznikiem głodujących był Mazowiecki.

J

Jaworski Seweryn - działacz "Solidarności", członek zarządu regionu Mazowsze, internowany w stanie wojennym. Legenda głosi, że gdy w "internacie" spotkał się z Mazowieckim, miał go przywitać słowami: "A nie mówiłem, panie Tadeuszu, że trzeba było ostrzej?", na co Mazowiecki miał odpowiedzieć: "A nie mówiłem, panie Sewerynie, że trzeba było mądrzej?".

K

KIK warszawski - Klub Inteligencji Katolickiej w Warszawie założony w 1957 r. Pierwszym prezesem był Jerzy Zawieyski, a po nim m.in. Konstanty Łubieński, Andrzej Święcicki, Andrzej Wielowieyski.

Kreska, właściwie linia - fragment z exposé sejmowego premiera Mazowieckiego: "Przeszłość odkreślamy grubą linią. Odpowiadać będziemy jedynie za to, co uczyniliśmy, by wydobyć Polskę z obecnego stanu załamania". Potocznie rozumiana jako zapowiedź bezkarności dla byłych komunistów w III RP, w intencji Mazowieckiego oznaczała tyle, że jego rząd nie bierze odpowiedzialności za decyzje podjęte przez władze PRL.

Krzyżowa - miejscowość na Dolnym Śląsku, gdzie w czasie II wojny światowej w majątku hrabiego Moltkego spotykali się uczestnicy niemieckiej opozycji antyhitlerowskiej. W listopadzie 1989 r. w Krzyżowej odprawiono Mszę pojednania, w której uczestniczyli, przekazując sobie pamiętny znak pokoju, premier Mazowiecki i kanclerz RFN Helmut Kohl.

Kutuzow Michaił (1745-13) - rosyjski marszałek i strateg, autor zwycięstwa armii rosyjskiej w 1812 r. nad wojskami Napoleona. Kutuzow wciągnął Napoleona w głąb Rosji, następnie wyprzedził go manewrem okrążającym i pobił pod Berezyną. Mazowiecki zwykł odwoływać się do tej postaci, podkreślając znaczenie cierpliwości, rozwagi i planowania strategicznego w walce, także politycznej.

L

Laski - wieś w okolicach Warszawy. W 1922 r. s. Elżbieta Róża Czacka założyła tu zakład opiekuńczy dla dzieci niewidomych, prowadzony przez siostry franciszkanki Służebnice Krzyża. Z dziełem Lasek związane są m.in. nazwiska ks. Władysława Korniłowicza i ks. Antoniego Marylskiego. Było to także miejsce spotkań i refleksji katolików i nie-katolików, m.in. Jerzego Zawieyskiego, Antoniego Słonimskiego czy ks. Jana Zieji (wszyscy trzej zostali pochowani na tamtejszym cmentarzu). W Laskach Mazowiecki pisał swe exposé sejmowe w 1989 r.

M

Mounier Emmanuel (1905-50) - francuski filozof, publicysta i działacz katolicki, założyciel pisma "Esprit", głoszącego konieczność głębokiej odnowy katolicyzmu w duchu personalistycznym, w tym jego otwarcia na nowoczesne prądy ideowe, prekursor Soboru Watykańskiego II. Opowiadał się za zerwaniem z kapitalizmem, z wyrozumiałością traktował komunizm.

P

Papierosy - podstawowy atrybut Mazowieckiego. Gdy Mazowiecki się zaciąga, zaciąga się całym sobą.

PAX - pełna nazwa: Stowarzyszenie PAX; ugrupowanie katolickie założone w 1945 r. przez Bolesława Piaseckiego, początkowo funkcjonowało pod nazwą grupa "Dziś i Jutro" (od tytułu jej organu prasowego). Źródła ideowe PAX-u wywodzą się z przedwojennego ONR-Falanga (skrajnie nacjonalistycznej organizacji młodzieżowej związanej z Narodową Demokracją) i z konspiracyjnej Konfederacji Narodu w czasie okupacji. Piasecki, aresztowany przez Sowietów w 1944 r., odzyskał wolność w 1945 r. po rozmowach z generałem NKWD Iwanem Sierowem. Ideą polityczną PAX-u była tzw. wieloświatopoglądowość, oznaczająca, że w ustroju komunistycznym katolicy powinni być dopuszczeni do współrządzenia z marksistami. W rzeczywistości PZPR traktowała PAX nie jak partnera, ale narzędzie wpływów wśród katolików. PAX zapewnił sobie jednak pewien stopień niezależności organizacyjnej, m.in. dzięki zbudowanemu z czasem imperium gospodarczemu. Instytut Wydawniczy PAX opublikował wiele cennych pozycji z zakresu historii, filozofii i literatury.

Personalizm - kierunek filozoficzny zainspirowany m. in. pracami Jacquesa Maritaina, a najdobitniej sformułowany przez Mouniera, głoszący prymat osoby ludzkiej i jej godności.

"Piekło polskie", właściwie "polskie piekło" - termin użyty przez premiera Mazowieckiego wiosną 1990 r., gdy po pierwszych protestach społecznych związanych z kosztami reform Balcerowicza ruszyła ostra kontestacja polityczna wobec rządu, która jesienią tego roku przekształciła się w tzw. wojnę na górze. Mazowiecki mówił, że obawia się, żeby spokojnego przebiegu transformacji nie zastąpiły spory gwałtowne i niemerytoryczne.

Preambuła do konstytucji z 1997 r. - tekst wymyślony przez Stefana Wilkanowicza i opublikowany pierwotnie w "Tygodniku Powszechnym" jako "Moja preambuła", po modyfikacjach zgłoszony przez Mazowieckiego jako kompromisowa propozycja. Zaakceptowany przez obie strony konfliktu, walnie przyczynił się do uchwalenia konstytucji.

S

Sowa - typ psycho-biologiczny; człowiek, którego zegar biologiczny skazuje na wielką aktywność późnym wieczorem i marną wegetację przed południem. Mazowiecki, który jest takim typem, chętnie przeciągał posiedzenia Rady Ministrów do godzin nocnych.

"Spiesz się powoli" - tytuł artykułu Mazowieckiego w "Tygodniku Solidarność". Była to odpowiedź na artykuł Adama Michnika w "Gazecie Wyborczej", pt. "Wasz prezydent, nasz premier" z lipca 1989 r. Mazowiecki oceniał, że "Solidarność" nie jest gotowa do przejęcia władzy.

Strzelecki Jan (1918-88) - socjalista, działacz PPS-u i ZNMS-u, twórca koncepcji socjalistycznego humanizmu. Marksista, ale zwolennik pluralizmu. Z czasem związał się z opozycją demokratyczną. W sierpniu 1980 r. członek Komisji Ekspertów przy MKS w Gdańsku.

"Spinacz" - potoczne określenie Mazowieckiego, który zarówno w Unii Demokratycznej, jak i w Unii Wolności pełnił rolę osoby jednoczącej różne nurty polityczne w partii.

Sprawozdawca specjalny - właściwie sprawozdawca Komisji Praw Człowieka ONZ ds. byłej Jugosławii. Funkcja, jaką pełnił Mazowiecki w latach 1992-95, polegająca na dostarczaniu ONZ-owi rzetelnej wiedzy o przebiegu konfliktów na Bałkanach, wywołanych wojnami rozpętanymi przez Serbię przeciw Chorwacji i Bośni, a przejawiającymi się w masowym łamaniu praw człowieka, m.in. tzw. czystkami etnicznymi na terenach mieszanych narodowościowo.

Ś

Śmierć rzekoma w 1981 lub 1982 r. - wiadomość o śmierci Mazowieckiego podczas jego internowania na przełomie 1981 i 1982 r. dotarła na Zachód na podstawie pogłosek z Polski (w stanie wojennym obowiązywała drakońska cenzura). Na tę wieść Mszę żałobną odprawił arcybiskup Paryża kard. Jean-Marie Lustiger.

U

Unia Demokratyczna - partia polityczna założona przez Mazowieckiego w 1991 r.

z połączenia Frakcji Prawicy Demokratycznej i Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna. Wokół UD utworzono w 1992 r. koalicję rządową z premierem Hanną Suchocką.

Unia Wolności - partia powstała w 1995 r. z połączenia Unii Demokratycznej i Kongresu Liberalno-Demokratycznego. Pierwszym przewodniczącym UW był Mazowiecki, po nim przewodzili: Leszek Balcerowicz, Bronisław Geremek i Władysław Frasyniuk. Po wyborach w 1997 r. UW utworzyła wspólny rząd z AWS-em, w którym Balcerowicz był wicepremierem i ministrem finansów; Unia wystąpiła z tej koalicji przed końcem kadencji. W wyborach 2001 r. nie przekroczyła progu wyborczego i przestała się liczyć w polityce.

"Uniwersytet latający", właściwie Towarzystwo Kursów Naukowych (TKN) - inicjatywa edukacyjna zrodzona w listopadzie 1977 r. w środowisku KOR-u, ale z udziałem wielu osób spoza KOR-u, także ze środowisk katolickich (m.in. Bohdan Cywiński, Jacek Woźniakowski, Mazowiecki). TKN przez cykle wykładów, głównie z historii najnowszej i z literatury próbował uzupełnić "białe plamy" w oficjalnej edukacji poddanej cenzurze.

W

"Więź" - miesięcznik katolicki blisko związany z warszawskim KIK-iem, założony w 1958 r. przez Mazowieckiego, który pozostawał jego naczelnym do 1981 r. Początkowo o orientacji mocno lewicowej. Jedno z ważniejszych środowisk tzw. katolicyzmu otwartego, opowiadające się za ekumenizmem i dialogiem z niewierzącymi. W latach 70. stopniowo zaczęła akcentować wagę praw człowieka i demokratyzacji. Po 1989 r. na mapie ideowej polskiego katolicyzmu przesunęła się nieco na prawo. Po Mazowieckim redaktorami naczelnymi byli: Wojciech Wieczorek, Stefan Frankiewicz, Cezary Gawryś i (obecnie) Zbigniew Nosowski.

"Wojna na górze" - termin użyty przez Lecha Wałęsę na początku jego ostrej kampanii przeciw rządowi Mazowieckiego, mającej w perspektywie doprowadzić Wałęsę do prezydentury; tłumaczył on, że lepszy jest otwarty konflikt polityczny ("wojna na górze") niż podskórne wrzenie w niezadowolonym społeczeństwie.

"Wrocławski Tygodnik Katolicki" - pismo regionalne PAX-u, Mazowiecki kierował nim od 1953 do 1955 r.

Z

"Zausznika zwierzenia", właściwie "Zwierzenia zausznika" - tytuł książki wspomnieniowej Waldemara Kuczyńskiego o rządzie Mazowieckiego. Kuczyński był w latach 1989-90 r. jednym z najbliższych współpracowników premiera i ministrem ds. przekształceń własnościowych.

Zawieyski Jerzy (1902-69) - pisarz, dramaturg i publicysta katolicki, poseł na Sejm (1957-69), członek Rady Państwa (1957-68). Autorytet w środowiskach katolickich, przyjaciel Prymasa, utrzymujący dobre kontakty z przywódcami PZPR. Brutalnie zaatakowany przez PZPR w marcu-kwietniu 1968 r. za postawę polityczną, popełnił samobójstwo.

Napisz do nas

Chcesz podzielić się przemyśleniami, do których zainspirował Cię artykuł, zainteresować nas ważną sprawą lub opowiedzieć swoją historię? Napisz do redakcji na adres redakcja@tygodnikpowszechny.pl . Wiele listów publikujemy na łamach papierowego wydania oraz w serwisie internetowym, a dzięki niejednemu sygnałowi od Czytelników powstały ważne tematy dziennikarskie.

Obserwuj nasze profile społecznościowe i angażuj się w dyskusje: na Facebooku, Twitterze, Instagramie, YouTube. Zapraszamy!

Newsletter

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]