Szamir, czyli robaczek do cięcia kamieni

Toczenie po umieszczeniu między drewnianymi dyskami, sunięcie po drewnianych balach, przewożenie na saniach po zwilżonym piasku, co zmniejsza tarcie – te hipotezy dotyczące transportu kamiennych bloków do budowy piramidy mają ręce i nogi. Podnoszenie – od kilku do kilkudziesięciu ton! – za pomocą dźwigni z odpowiednim punktem podparcia też jest do wyobrażenia. „A czym tak precyzyjne przycinano kamienne bloki?” – nie daje za wygraną zwolennik teorii o kosmicznym pochodzeniu technologii użytych do wzniesienia piramidy Cheopsa. (Nie wiem: obsydianowym ostrzem? Ale skoro pytasz rabinkę…) „Może Egipcjanie też mieli szamira?” Co to jest szamir?

W Biblii to słowo występuje trzy razy, wyłącznie w księgach prorockich. Tłumacząc Jeremiasza i Ezechiela, rabin Cylkow oddaje je jako diament, zaś u Zachariasza jako polski odpowiednik proponuje całe wyrażenie: twardy jak diament (zob. Jr 17, 1 i Ez 3,9 oraz Za 7, 12). Tymczasem tradycja postbiblijna utrzymuje, że szamir był robaczkiem wielkości ziarna jęczmienia, zdolnym przeciąć nawet najtwardszy materiał. Owiniętego w gąbczaste kłębki wełny, przechowywano go w ołowianej skrzynce wypełnionej otrębami jęczmiennymi.

Bez szamira niemożliwe byłoby wykonanie niektórych części stroju arcykapłana. Część efodu stanowiły dwa kamienie onyksowe, na których należało umieścić imiona dwunastu plemion Izraela: „Robotą rytowników na kamieniu, rzeźbą pieczętarską, wyryjesz na obu kamieniach imiona synów Israela” (Wj 28,11; Cylkow). Także „napierśnik wyroczny” (Biblia Tysiąclecia: „pektorał do zasięgania wyroczni”) ozdobiono drogimi kamieniami: „A kamieni tych ma być, podług imion synów Israela, dwanaście, podług imion ich; rzeźbą pieczętarską każdy z imieniem swojém, niechaj będzie dla dwunastu pokoleń” (wers 21). Po napisaniu imion barwnikiem na kamieniach potrzymanie nad nimi szamira sprawiło, że napis został wyryty. Także ołtarz w Przybytku miał zostać wykonany bez użycia ostrych narzędzi: „A jeżeli ofiarnicę kamienną wystawisz Mi, nie stawiaj jej z ciosu; bo jeżeliś topór twój podniósł na nią, znieważyłeś ją” (Wj 20,22). I tutaj nie obeszło się bez szamira.

Wedle Talmudu robaczek ów został stworzony jako siódmy spośród dziesięciu fenomenów, które pojawiły się na ziemi w szóstym dniu, o zmierzchu tuż przed pierwszym szabatem. Zniknął natomiast podczas zburzenia Pierwszej Świątyni. Swoje nazwisko na Szamir zmienił Icchak Jaziernicki, siódmy premier Izraela, po imigracji z międzywojennej Polski. Wytłumaczył żonie zmianę – zostało to skrzętnie odnotowane – chęcią bycia jak szamir. Jego słowami „szamir oznacza cierń, który kłuje i kamień, który może ciąć stal”.