Okup za duszę dla Wiekuistego

Podatek zryczałtowany w wysokości ok. 25 zł winien – wedle prawa biblijnego – uiścić rokrocznie każdy dorosły Izraelita płci męskiej. Ulga dla młodych (czytaj: zwolnienie z podatku) obowiązuje tylko do 20. roku życia, kiedy to – uzyskawszy odpowiednią kategorię – idzie się w kamasze. Napisane jest: „Gdy zbierzesz poczet synów Israela wedle spisowych ich, niechaj da wtedy każdy okup duszy swojej Wiekuistemu przy spisie ich, aby nie było w pośród nich klęski, przy spisie ich. Oto co dać ma każdy przechodzący ku spisowym, – pół szekla według szekla świętego; po dwadzieścia ger szekel; pół tego szekla, jako dań Wiekuistemu” (Wj 30, 12-13; Cylkow). W tym wypadku naczelnik właściwego urzędu skarbowego nie przysyła listem poleconym decyzji o wysokości stawki ryczałtu, skąd więc owe 25 zł?

Z zapisów wiadomo, że używana w Świątyni moneta półszeklowa odpowiadała wagowo 160 ziarnom jęczmienia – czyli około ośmiu gramom srebra. Obecna cena w skupie tego metalu wysokiej próby to nieco powyżej trzech złotych za gram. Nie wiemy, ile warty był kruszec w owych czasach, kurs szekla świątynnego w stosunku do obiegowej waluty fluktuował, więc ten szacunek to grube przybliżenie.

Jakie ma dziś znaczenie, ile wynosiło pogłówne w starożytności? Otóż jest zwyczaj, by w święto Purim – które właśnie nadchodzi – dać na dobroczynność pół szekla. Jeśli chcemy się z tego wywiązać, warto wiedzieć, że należy to zrobić jedną monetą. W przeszłości zwykle wykorzystywano do tego będące w owym czasie w obiegu jednostki płatnicze, nawet jeśli ich wartość przewyższała szekiel świątynny. Nie działało to jednak w drugą stronę: w pierwszej części Talmudu możemy przeczytać, że ludzie chcieli dawać po pół dinara – taka waluta obowiązywała wówczas w Ziemi Izraela – i mędrcy się na to nie zgodzili ze względu na niższą wartość dinara niż szekla świątynnego.

Dolar amerykański to też mniej niż szekiel świątynny, dlatego niektóre synagogi w Stanach Zjednoczonych starają się przed Purim dać chętnym możliwość nabycia srebrnych monet półdolarowych. Niektórzy ofiarowują nie jedną, lecz trzy „półszeklówki”, ponieważ słowo „dań” (hebr. truma) występuje w biblijnym fragmencie Wj 30, 11-16 trzykrotnie. Ten kawałek odczytuje się w synagogach dodatkowo w okolicach początku miesiąca, w połowie którego wypada Purim.

Dlaczego pół, a nie cały szekiel? Byśmy pamiętali, że każdy z nas jest jeno połówką i pełnię osiągamy tylko, łącząc się z inną osobą. Poza tym przed obliczem Najwyższego wszyscy jesteśmy równi, niezależnie od grubości portfela. Z tego względu „[b]ogaty niechaj nie dołoży, a ubogi – nie ujmie od półszekla, składając tę dań Wiekuistemu” (wers 15.).