Reklama

Elegia na śmierć Orfeusza

Elegia na śmierć Orfeusza

30.03.2020
Czyta się kilka minut
W muzyce zawsze mu było za ciasno.
Fot. Mariusz Makowski
K

Kiedy był mały, zapisano go na lekcje fortepianu. Nudziły go tak, że nauczycielka sama wymówiła posadę. Grą na instrumencie zainteresował się dopiero, gdy dorwał się do ojcowskich skrzypiec. Dobrze mu szło, ale jego ambicje sięgały znacznie dalej. Chciał studiować sztuki piękne albo filologię klasyczną – wylądował w krakowskiej PWSM. W 1959 r. wziął udział w konkursie ZKP, opatrzywszy swoje utwory anonimowymi godłami. Zgarnął trzy pierwsze nagrody – skonsternowane jury zmieniło regulamin, żeby uniknąć podobnej sytuacji w przyszłości.

Krytycy w mig ogłosili Krzysztofa Pendereckiego apostołem sonoryzmu, mistrzem niecodziennych faktur, które zastąpią ograne do nudności harmonie i melodie. Kompozytor zaczął odnosić bezprecedensowe sukcesy i już po prawykonaniu „Pasji Łukaszowej” w Münster w 1966 r. opierać się próbom szufladkowania jego twórczości. Posypały się zarzuty o zdradę awangardy na rzecz miałkiej „nowej duchowości”, a nawet uprawianie muzycznego szantażu pod postacią „sacro polo”.

Niejednemu był solą w oku: krytykom, młodzieży kompozytorskiej, zwykłym zawistnikom. A chciał tylko więcej, głębiej i dokładniej. Nie zdradził awangardy: uznał, że prowadzi donikąd. Cyzelował swoje przedsięwzięcia latami. Tryptyk „De natura sonoris” powstawał niemal pół wieku: poszczególne człony różnią się jak ziemia, powietrze i ogień. „Polskie ­Requiem” rozrastało się od skromnej „Lacrimosy” aż po 17-częściową mszę. Oskarżany o eklektyzm, odpowiadał, że stracił wiarę w zasadność eksperymentów. Kiedy mu zarzucano, że nie idzie z duchem czasu, ripostował, że muzyka nie jest dla każdego.

A przecież była. Fascynowała reżyserów, inspirowała rockmanów. On też fascynował: mężczyzn, którzy dzielili jego pasję do samochodów; artystów, którzy podziwiali jego partytury graficzne; ekologów, którzy obserwowali, jak rozrasta się park w Lusławicach, komponowany niczym zielona symfonia. Krytykami się nie przejmował, ale ich nie lubił: marzył, by zamknąć ich w ogrodowym labiryncie i zmusić, by sami znaleźli wyjście z tego gęstego, tętniącego życiem utworu.

W końcu sam się z niego wymknął, umarł 29 marca. Zabrakło Orfeusza, za którego muzyką szli ludzie i drzewa. Którego „Pasja”, „Diabły z Loudun”, „Tren ofiarom Hiroszimy” – poruszyłyby nawet skałę. 

Polecamy: rozmowy z kompozytorem, kalendarium życia i twórczości, omówienia dzieł w specjalnym serwisie "Tygodnika Powszechnego"

Ten materiał jest bezpłatny, bo Fundacja Tygodnika Powszechnego troszczy się o promowanie czytelnictwa i niezależnych mediów. Wspierając ją, pomagasz zapewnić "Tygodnikowi" suwerenność, warunek rzetelnego i niezależnego dziennikarstwa. Przekaż swój datek:

Autor artykułu

Latynistka, tłumaczka, krytyk muzyczny i operowy. Wieloletnia redaktorka „Ruchu Muzycznego”, wykładowczyni historii muzyki na studiach podyplomowych w Instytucie Badań Literackich PAN,...

Dodaj komentarz

Usługodawca nie ponosi odpowiedzialności za treści zamieszczane przez Użytkowników w ramach komentarzy do Materiałów udostępnianych przez Usługodawcę.

Zapoznaj się z Regułami forum

Jeśli widzisz komentarz naruszający prawo lub dobre obyczaje, zgłoś go klikając w link "Zgłoś naruszenie" pod komentarzem.

Zaloguj się albo zarejestruj aby dodać komentarz

© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]