Topienie Marzanny i zemsta Wergiliusza. Oraz... wiosenne Dziady [Sztuka Powszechnie Nieznana #49]

Choć zachowały się zapisy średniowieczne o tym, że Kościół bezskutecznie próbował wykorzenić zwyczaj „topienia w kałuży kukły śmierci”, to tradycja ta przetrwała do dziś. Jak w średniowieczu próbowano ośmieszyć pogańskie rytuały?
Magdalena Łanuszka - podkast Sztuka Powszechnie Nieznana
Magdalena Łanuszka / fot. Grazyna Makara

Marcowa równonoc wyznacza początek wiosny, a w starożytności w wielu kulturach był to także początek nowego roku. Choć zachowały się zapisy średniowieczne o tym, że Kościół bezskutecznie próbował wykorzenić zwyczaj „topienia w kałuży kukły śmierci”, to tradycyjne topienie Marzanny na koniec zimy przetrwało do dziś. Inne pogańskie rytuały ewoluowały lub popadły w zapomnienie – Matka Boska Gromniczna zastąpiła słowiańską Dziewannę, a w Krakowie po pradawnych Dziadach wiosennych pozostało święto Rękawki, obchodzone we wtorek po Wielkanocy. Dlaczego w okolicy kopca Krakusa już w pierwszym tysiącleciu wzniesiono kościółek i z jakiego powodu jego patronem jest św. Benedykt? Jak w średniowieczu próbowano ośmieszyć pogańskie rytuały ognia w zaskakującej legendzie o Wergiliuszu i córce cesarza? 

Sztuka Powszechnie Nieznana to autorski cykl Magdaleny Łanuszki w Podkaście Tygodnika Powszechnego. W 49. odcinku nasza autorka, doktor historii sztuki, mediewistka i pasjonatka sztuki średniowiecznej, zaprasza do wysłuchania opowieści o tym, co pozostało nam z wiosennych rytuałów kultywowanych przez naszych pogańskich przodków.

Ilustracje do tego odcinka:

Topienie Marzanny, ilustracja z czasopisma "Die Gartenlaube" (1887, numer 11, s. 177) / Wikimedia Commons

Tabliczka z kości słoniowej (górna część) z ilustracją legendy o Wergiliuszu i córce cesarza, Paryż, połowa XIV wieku, Walters Art Gallery w Baltimore / domena publiczna

Tabliczka z kości słoniowej (górna część) z ilustracją legendy o Wergiliuszu i córce cesarza, Paryż, połowa XIV wieku, Walters Art Gallery w Baltimore / domena publiczna / C BY-NC-SA 4.0

Georg Pencz, Wergiliusz w koszu, ok. 1541-1542, British Museum w Londynie / domena publiczna / CC BY-NC-SA 4.0

Georg Pencz, Zemsta Wergiliusza, ok. 1541-1542, British Museum w Londynie / domena publiczna / CC BY-NC-SA 4.0

Święto Rękawki, ilustracja z czasopisma Tygodnik Ilustrowany nr 34/1860 r. / Wikimedia Commons

. Kościółek św. Benedykta na Wzgórzu Lasoty, Kraków (Podgórze) / Wikimedia Commons

Kościółek św. Benedykta na Wzgórzu Lasoty (wnętrze), Kraków (Podgórze) / Wikimedia Commons

Fort św. Benedykt w Krakowie (Podgórze - Wzgórze Lasoty, Fort 31 Twierdzy Kraków), połowa XIX wieku / Piotr Tomaszewski, fly4pix.pl / Wikimedia Commons

Cały artykuł dostępny tylko dla subskrybentów

„Tygodnik Powszechny” – jedyny polski tygodnik społeczno-kulturalny.
30 tys. Czytelniczek i Czytelników. Najlepsze Autorki i najlepsi Autorzy.
Wspólnota, która myśli samodzielnie.

Najlepsza oferta

Czytaj 1 miesiąc za 1 złotówkę dzięki promocji z

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po miesiącu promocyjnym. Rezygnujesz, kiedy chcesz

Najniższa cena przed promocją 29,90 zł

1.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 1.00 zł

Wypróbuj TP Online: 7 dni za darmo

  • Nieograniczony dostęp do treści w serwisie i wersji audio artykułów
  • Tematyczne newslettery i dodatkowe publikacje tylko dla subskrybentów
  • 29 zł miesięcznie po zakończeniu okresu próbnego
  • Wymagane podpięcie karty. Rezygnujesz, kiedy chcesz
0.00 zł
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką 29.90 zł

TP Online: Dostęp roczny online

Grafika na okładce: Nikodem Pręgowski dla „TP”