Szaleństwo ludzkości

Autor, Alan G. Jamieson, posiada warsztat historyczny pozwalający poruszać mu się biegle po wszystkich epokach, ale jest także pisarzem - dzięki czemu monografię czyta się z zainteresowaniem. Mieści się ona w definicji sformułowanej ponad dwa wieki temu przez Edwarda Gibbona: "historia to niewiele więcej niż spis zbrodni, szaleństw i nieszczęść ludzkości". Rozwijająca się po obu stronach konfliktu ideologia świętej wojny sprawiła, że stosunki muzułmańsko-chrześcijańskie charakteryzowała niemal ciągła, tląca się albo wybuchająca wrogość.

Jamieson nie buduje łatwych schematów "historii, która lubi się powtarzać", ale uważnie przyglądając się przebiegom wojen, rozmów dyplomatycznych i kształtowania się ideologii, stara się wskazać przyczyny konfliktu i udzielić jakiejś nauki współczesności. Dochodzi do wniosku, że wojna czysto religijna skończyła się wraz z upadkiem Imperium Osmańskiego po I wojnie światowej. Dziś, pisze, mamy do czynienia ze starciem świeckiego materializmu Zachodu z odrodzoną religijnością świata islamu - ale zauważa też, że Zachód, mimo całej potęgi militarnej, czuje się dziś bardziej zagrożony niż kiedykolwiek w dziejach.

Narracja książki, dość gęsta, w niektórych momentach przechodzi w pełne swady opisy bitew i oblężeń, a wiele postaci historycznych obdarza cechami pozwalającymi wyjść im poza papierowość. Autor przytacza wiele mało znanych faktów: że sułtan Maroka Ahmad I ­al-Mansur zaproponował Elżbiecie Wielkiej wspólny podbój hiszpańskich posiadłości w Nowym Świecie; albo że na progu XIX w. amerykańska flota wojenna toczyła ciężkie zmagania z berberyjskimi piratami porywającymi statki handlowe.

"Wiara i miecz" to swoista ściąga z konfliktu cywilizacji, pozwalająca dobrze zrozumieć najważniejszy problem polityczny i kulturowy współczesnego świata - ale i objąć spojrzeniem bagaż wzajemnych niezrozumień i dzielących barier.

ALAN G. JAMIESON, "WIARA I MIECZ. HISTORIA KONFLIKTU ISLAMSKO-CHRZEŚCIJAŃSKIEGO", WAM, Kraków 2009.