O Warlikowskim w “Notatniku Teatralnym”

“Notatnik" podzielono na rozdziały, których tytuły są kluczem do wyboru i zestawienia różnych wypowiedzi. “Przybliżenia" rozpoczyna Małgorzata Dziewulska przyglądając się tematom i obsesjom Warlikowskiego, które zestawia z motywami w twórczości Konrada Swinarskiego, a także Grotowskiego. Niezwykle interesujące są osobiste wypowiedzi aktorów pracujących z Warlikowskim - Stanisławy Celińskiej, Jacka Poniedziałka, Redbada Klynstry. Aktorzy mówią o swoich obawach, lękach grania drastycznych i intymnych scen, zmuszających do przekraczania osobistych granic, sięganiu do głębokich, czasem skrywanych emocji, cierpień, prywatnego bólu. Zdumiewa czytelnika fascynacja postacią reżysera i tworzoną przez niego sztuką. Taki stosunek w teatralnym zespole umożliwia niezwykłe zaangażowanie traktowanych podmiotowo aktorów, którym reżyser - jak mówi Mariusz Bonaszewski - “stwarza możliwość współtworzenia". Godzą się oni na długotrwałe, żmudne poszukiwanie właściwego kierunku, ku któremu od prób do premiery i dalej zmierzają kolejne inscenizacje. Praca ta zmienia w aktorach ich stosunek do ludzi, otaczającego świata, jest - jak to określił Jacek Poniedziałek - “walką na śmierć i życie".

“Rozmowy, rozmyślania" to wywiady z innymi współtwórcami spektakli Warlikowskiego: scenografem - Małgorzatą Szczęśniak, kompozytorem - Pawłem Mykietynem i reżyserem światła - Felice Ross. W “Próbach syntezy" zadania retrospekcji, opisania i określenia dla teatru Warlikowskiego pewnych mu właściwych form podejmują się m.in. Piotr Gruszczyński i Rafał Wawrzyniak. Część pt. “Oczyszczeni" zawiera artykuły dotyczące tego budzącego najwięcej kontrowersji przedstawienia według tekstu Sary Kane. Pasjonujące są wyznania aktorów opowiadające o ich dochodzeniu do sposobu kreacji i zrozumienia odgrywanych postaci. Thomas Schweiberer uważa, że “była to najtrudniejsza praca w moim aktorskim życiorysie". Z zainteresowaniem czyta się także notatki z prób “Oczyszczonych". Dopiero śledzenie powstawania spektaklu, kuchni aktorskiej i reżyserskiej, praca translatorska nad tekstem, współdziałanie zespołu, udział aktorów w ostatecznym kształcie inscenizacji, pozwala zrozumieć słowa Jacka Poniedziałka: “świat aktora i reżysera w naszym teatrze splatają się, zderzają, przyciągają do siebie. (...) Na pewno nie jest to wykonywanie zawodu, jest to niestety bardzo trudna i piękna zarazem droga, która jest czymś więcej niż przygodą i zwykłą atrakcją".

Rozdział “Szekspir" gromadzi szkice dotyczące imponującej liczby szekspirowskich inscenizacji Warlikowskiego. Roman Pawłowski dokonuje podsumowania tych wystawień, zestawiając je z innymi współczesnymi realizacjami. Podkreśla ich wyjątkowość, nowatorstwo, radykalizację wymowy. Wykazuje krytyczne podejście reżysera do “Szekspira współczesnego" Kotta. Warlikowski studiując eseje Kotta wybiera i kładzie nacisk na interpretacje mu bliskie. “Świat odczytany przez Warlikowskiego staje się światem zagubionych wśród własnych instynktów i tkwiących w pustce ludzi. Samotnych i spragnionych miłości, ale nie umiejących poradzić sobie z własną seksualnościa w wyborach, jakich dokonują. (...) Ludzi tkwiących w relacjach opartych na przemocy, dominacji, poniżeniu, ulegających dyktatowi ciała" (Katarzyna Łuszczyk o “Burzy").

“Notatnik" kończy rozmowa Krzysztofa Mieszkowskiego z reżyserem. Szczególnie poruszyła mnie odpowiedź Warlikowskiego na pytanie o kształtowanie się jego duchowości. “Pierwsze naturalne miejsca poszukiwań stanowiła szkoła i Kościół. Biblia jest dla mnie podstawą myślenia o Polsce. (...) Fascynacja antykiem nadeszła w czasie studiów. Na Uniwersytecie Jagiellońskim wpajano nam, że przynależność do kultury basenu Morza Śródziemnego wyzwala nas z jarzma wschodniego. Moim mistrzem rzemiosła stał się Szekspir. Cenię w nim niezgodę na kompromisy i chęć nazywania całego świata, a nie skrawka rzeczywistości. Natomiast pamięć o Holocauście określa moje myślenie o współczesności."

(m)