Niemieckie inwestycje w Krakowie czasu wojny długo były tematem jakby wstydliwym. Lektor o książce „Niechciana stołeczność”

Jak budynek dawnych kuchni królewskich na Wawelu zmienił się (nie do poznania) w kancelarię generalnego gubernatora? Czyją miał być rezydencją Schloss Wartenberg w Przegorzałach? Jak Niemcy porządkowali otoczenie Wawelu? Kim byli architekci pracujący podczas II wojny w stolicy GG?

30.01.2024

Czyta się kilka minut

„Pragnę wskrzesić na Wawelu włoski dwór renesansowy, uczynić z Wawelu wyspę kultury i dwornych obyczajów w samym sercu słowiańskiego barbarzyństwa” – te słowa Hansa Franka, władcy Generalnego Gubernatorstwa, zanotował włoski pisarz i dziennikarz Curzio Malaparte w słynnej książce „Kaputt”. Pycha i buta zbrodniarza nie wymagają komentarza, warto tylko zwrócić uwagę na pewną sprzeczność w nazistowskiej narracji. Oto „serce słowiańskiego barbarzyństwa”, czyli, jak rozumiem, Kraków, było w tej narracji równocześnie „prastarym miastem niemieckim”. O które naziści na swój sposób dbali, wydobywając i podkreślając pewne jego cechy, inne natomiast próbując zatrzeć.

Niemieckie inwestycje w Krakowie czasu wojny długo były tematem jakby wstydliwym. Wspaniale zilustrowany tom, pokłosie wystawy zorganizowanej przez Międzynarodowe Centrum Kultury, wypełnia więc lukę w pamięci o epoce, za której symbole uznać można Wawel zajęty przez Franka i obóz w Płaszowie. Jaka jest historia osiedla wzniesionego po obu stronach obecnej ulicy Królewskiej (za Peerelu 18 Stycznia)? Jak budynek dawnych kuchni królewskich na Wawelu zmienił się (nie do poznania) w kancelarię generalnego gubernatora? Czyją miał być rezydencją Schloss Wartenberg w Przegorzałach? Dlaczego przebudowano modernistyczny gmach Feniksa przy rynkowej linii AB? Jak Niemcy porządkowali otoczenie Wawelu? Kim byli architekci pracujący podczas II wojny w stolicy GG i jaki był udział w tych pracach Polaków – zwłaszcza Adolfa Szyszko-Bohusza i Zbigniewa Kupca?

Mamy tu też dokumentację niezrealizowanego projektu dzielnicy rządowej na Dębnikach, autorstwa wybitnego architekta i urbanisty niemieckiego Huberta Rittera. Rozmaite inne projekty – na przykład hotelu, który miał zastąpić niedokończony jeszcze wtedy budynek Banku Rolnego (dziś to siedziba IPN). Zdjęcia z prac budowlanych – jak przebijanie podcieni w kamienicach przy Krakowskiej i Grodzkiej. I prac burzycielskich – jak niszczenie pomników Mickiewicza i Grunwaldzkiego... Spośród licznego grona autorów wymieńmy prof. Jacka Purchlę (który odnalazł w Monachium wspomniane plany Rittera), dr Żannę Komar, dr Monikę Rydiger i prof. Andrzeja Chwalbę. Fascynująca to jest księga!

Niechciana stołeczność. Architektura i urbanistyka Krakowa w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945
Międzynarodowe Centrum Kultury, Kraków 2023, ss. 368

Literatura faktu i eseje, poezja i proza. Recenzje nowości wydawniczych i rozmowy z twórcami.

Dziękujemy, że nas czytasz!

Wykupienie dostępu pozwoli Ci czytać artykuły wysokiej jakości i wspierać niezależne dziennikarstwo w wymagających dla wydawców czasach. Rośnij z nami! Pełna oferta →

Dostęp 10/10

  • 10 dni dostępu - poznaj nas
  • Natychmiastowy dostęp
  • Ogromne archiwum
  • Zapamiętaj i czytaj później
  • Wybrane teksty dostępne przed wydaniem w kiosku
  • Także w formatach PDF, EPUB i MOBI
10,00 zł

Dostęp kwartalny

Kwartalny dostęp do TygodnikPowszechny.pl
  • Natychmiastowy dostęp
  • 92 dni dostępu = aż 13 numerów Tygodnika
  • Ogromne archiwum
  • Zapamiętaj i czytaj później
  • Wybrane teksty dostępne przed wydaniem w kiosku
  • Także w formatach PDF, EPUB i MOBI
79,90 zł
© Wszelkie prawa w tym prawa autorów i wydawcy zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów i innych części czasopisma bez zgody wydawcy zabronione [nota wydawnicza]. Jeśli na końcu artykułu znajduje się znak ℗, wówczas istnieje możliwość przedruku po zakupieniu licencji od Wydawcy [kontakt z Wydawcą]
Tomasz Fiałkowski, ur. 1955 w Krakowie, absolwent prawa i historii sztuki na UJ, w latach 1980-89 w redakcji miesięcznika „Znak”, od 1990 r. w redakcji „TP”, na którego łamach prowadzi od 1987 r. jako Lektor rubrykę recenzyjną. Publikował również m.in. w… więcej

Artykuł pochodzi z numeru Nr 5/2024

W druku ukazał się pod tytułem: Kraków wojenny