Skazani na wolność

Nawet wstrzymanie się od wyboru już jest wyborem. Każdy ludzki czyn daje świadectwo konieczności dokonywania wyboru.

Jest to problem Kiryłowa z Biesów Dostojewskiego, postaci prawie jednogłośnie uznanej przez krytyków za symbol współczesnej problematyki wolności.

Kiryłow decyduje się popełnić samobójstwo. „Zabijam się – mówi – aby zaprzeć się pokory i wyznać moją straszliwą wolność”. W przekonaniu Kiryłowa, który samobójstwem chce udowodnić wolność, większą winą niż samobójstwo byłoby łudzenie innych, że wolność nie istnieje.

Czym jest wolność? – Pytanie to wiąże się z innym: jakie granice ma ludzka moc skutecznego działania w świecie? Często dziś podkreśla się, że wolność to nie tylko sam wybór między różnymi możliwościami, lecz także realizacja tego, co zostało wybrane.

Wolność wiąże się więc z twórczością. Ten jest bardziej wolny, kto bardziej tworzy. Tworzenie można rozmieć dwojako. Tworzenie, czy raczej przetwarzanie, rzeczy i tworzenie samego siebie. W problematyce wolności chodzi przede wszystkim o tworzenie w tym drugim sensie, o tworzenie idące w głąb człowieka.

Nauka o wolności jest jednym z zasadniczych elementów chrześcijańskiej nauki o człowieku. Nie tylko ma on wolną wolę i – co za tym idzie – ponosi odpowiedzialność za każdy swój czyn. Człowiek jest wolny także w tym znaczeniu, że rodząc się, jest jakby nie w pełni stworzony; wykończanie dzieła jego własnego tworzenia zostaje mu powierzone jako zadanie.

Człowiek jest wolny, to znaczy w każdej sytuacji życiowej może być lepszy, niż jest.

Ludzka odpowiedzialność mierzy się nieurzeczywistnionymi możliwościami.

A wartość człowieka – tymi, które zamienił w rzeczywistość.